Zambiya’nın Çin yuanını resmen konvertibl para birimi olarak tanıması, ülkenin dış ekonomik ilişkilerini yönetme biçiminde dikkat çekici bir düzenlemeye işaret ediyor.
Zambiya Merkez Bankası tarafından doğrulanan kararla birlikte yuan, ülkenin iç finansal sistemi kapsamında belirli döviz işlemlerinde kullanılabilecek. Buna, Çinli madencilik şirketlerinin vergi ve royalti ödemeleri de dahil edildi.
Yetkililer, söz konusu adımın Zambiya’nın parasal temelini değiştirmediğini vurguladı. Kwacha, ülkenin tek yasal ödeme aracı olmayı sürdürüyor. Ancak karar, değişen ticaret ve yatırım koşullarına verilen pragmatik bir yanıt olarak değerlendiriliyor.
TİCARET YAPISI PARA POLİTİKASINI ŞEKİLLENDİRİYOR
Çin, Zambiya’nın en büyük ticaret ortağı ve özellikle bakır madenciliğinde başlıca yatırımcı konumunda bulunuyor. Zambiya’nın ihracat gelirlerinin giderek artan bir bölümü, yuan üzerinden işlem yapan Çinli muhataplardan elde ediliyor.
Yuanın finansal sistemde resmen kabul edilmesi, döviz dönüşüm maliyetlerini azaltırken dolar likiditesi üzerindeki baskıyı hafifletiyor ve sınır ötesi ödemelerde verimliliği artırıyor. Mali açıdan bakıldığında ise vergi ödemelerinin yuan cinsinden kabul edilmesi, ticaret akışlarıyla kamu gelirleri arasındaki uyumu güçlendiriyor.
DEĞİŞİMİN MERKEZİNDE MADENCİLİK SEKTÖRÜ VAR
Bu dönüşümün en önemli tetikleyicisi madencilik sektörü oldu. Çin sermayeli madencilik şirketleri, bazı vergi ve royalti ödemelerini yuan cinsinden yapmaya başladı. Böylece yuan, Zambiya’nın resmi gelir yapısının bir parçası haline geldi.
Hükümet açısından bu durum, ihracat performansına doğrudan bağlı ve daha öngörülebilir bir döviz girişi anlamına geliyor. Şirketler içinse yuan, dolar ve kwacha arasındaki dalgalanmalardan kaynaklanan kur riskini azaltıyor.
Uzmanlar, bu adımın ABD doları ya da Batı merkezli finansal sistemlerden jeopolitik bir kopuş olarak okunmaması gerektiğini vurguluyor. Dolar, Zambiya’nın rezervlerinde, borç servisinde ve uluslararası işlemlerinde merkezi rolünü koruyor. Yuanın tanınması, yalnızca belirli sektörlerdeki artan etkisinin teknik olarak kabul edilmesi anlamına geliyor.
AFRİKA İÇİN DAHA GENİŞ ANLAMI
Zambiya’nın kararı, Afrika genelinde gözlenen daha geniş bir eğilimin parçası olarak değerlendiriliyor. Kıta ülkeleri Asya ve Körfez ile ekonomik bağlarını derinleştirirken, para politikalarında daha esnek çerçeveler deniyor.
Bu yaklaşım ideolojik bir “dolarsızlaşma”dan ziyade, ticaret gerçeklerine uyum sağlama ve döviz baskısını azaltma çabası olarak öne çıkıyor. Uzmanlara göre bu çeşitlendirme doğru yönetildiğinde ekonomik dayanıklılığı artırabilir; aksi halde para politikası şeffaflığını zorlayabilir.
SİYASETTEN ÇOK PRAGMATİZM
Zambiya için yuanın tanınması, jeopolitikten çok uygulamaya dayalı bir karar olarak görülüyor. Özellikle borç yapılandırması sonrası dönemde likidite yönetiminin kritik olduğu bir ortamda, para politikasının ekonomik yapıyla uyumlu hale getirilmesi hedefleniyor.
Bu adım, birçok Afrika ülkesi için daha geniş bir gerçeğe işaret ediyor: Para politikaları giderek doktrinlerden değil; ticaretin, yatırımın ve gelirlerin nasıl elde edildiğinden şekilleniyor.