Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne sunulan belgelerde, İngiltere yapımı askeri ekipmanların, Sudan’daki savaş alanlarında soykırımla suçlanan Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK ) tarafından kullanıldığı bildirildi. Belgelerde, İngiltere’de üretilen küçük silah hedefleme sistemleri ile zırhlı personel taşıyıcılarına ait İngiliz motorlarının, savaş bölgelerinde ele geçirildiği bilgisi yer alıyor. Sudan’daki çatışmalar şu anda dünyanın en ağır insani krizine dönüşmüş durumda.
Bu bulgular, İngiltere’nin Birleşik Arap Emirlikleri’ne (BAE) yaptığı silah ihracatlarını yeniden tartışmaya açtı. BAE uzun süredir HDK’ya silah göndermekle suçlanıyor. Bu durum, İngiliz hükümetinin Sudan’daki yıkıcı savaşı dolaylı biçimde körüklemiş olabileceği yönünde soruları gündeme getirdi.
İNGİLİZ SİLAHLARI SUDAN CEPHESİNDE
BM Güvenlik Konseyi, aylar önce BAE’nin İngiltere yapımı teçhizatı HDK’ya ulaştırdığına dair ilk raporları almıştı. Ancak yeni belgeler, bu iddiaların ardından dahi İngiltere’nin BAE’ye benzer türde askeri malzeme ihracatına devam ettiğini gösteriyor.
İngiltere menşeli motorların, BAE tarafından üretilen Nimr Ajban tipi zırhlı personel taşıyıcılarında kullanıldığı tespit edildi. Bu araçların daha önce Libya ve Yemen’de, BM’nin silah ambargosuna rağmen kullanıldığı belgelerde yer alıyor. BAE yetkilileri ise HDK’ya silah sağladıkları yönündeki tüm iddiaları tekrar tekrar reddetti.
Sudan’daki savaş üçüncü yılına girmiş durumda.
Şimdiye kadar:
- En az 150 bin kişi öldü,
- 12 milyon insan evlerinden oldu,
- Yaklaşık 25 milyon kişi ise açlık sınırında yaşıyor.
Savaşan her iki taraf da sivillere yönelik saldırılar ve savaş suçlarıyla suçlanıyor.
İngiltere menşeli ekipman, Haziran 2024 ve Mart 2025 tarihli iki dosyada yer alıyor. Bu dosyalar Sudan ordusu tarafından hazırlandı ve BM Güvenlik Konseyi’ne sunuldu. Belgelerde, BAE’nin HDK’ya destek verdiğine dair ayrıntılı “kanıtlar” bulunuyor. İngiltere’nin, bu riski bilmesine rağmen silah ihracatını sürdürmesi uluslararası tepki topladı.
DİASPORADAN TEPKİ
Sudan konusunda uzman araştırmacı Mike Lewis:
“İngiliz ve uluslararası hukuk, hükümete açıkça şu yükümlülüğü getiriyor: Silahların yön değiştirme veya uluslararası suçlarda kullanılma riski varsa ihracat onaylanmamalıdır. Bu kadar açık risk varken, bu lisansların verilmemesi gerekirdi.” sözlerine yer verdi.
Lewis, BM soruşturmacılarının BAE’nin on yıldır ambargo altındaki ülkelere silah aktardığını defalarca belgelediğini hatırlattı.
İngiltere merkezli Darfur Diaspora Derneği Başkanı Abdallah İdriss Abugarda, konuyla ilgili kapsamlı bir soruşturma talep etti:
“Uluslararası toplum, özellikle İngiltere, bu silahların Sudan’a nasıl ulaştığını derhal araştırmalı. Hiçbir İngiliz teknolojisi veya silahı masum Sudanlı sivillerin acısına katkıda bulunmamalı. Hesap verebilirlik ve sıkı denetim şart.”
ELE GEÇİRİLEN EKİPMANLAR
BM Güvenlik Konseyi’ne sunulan belgelerdeki fotoğraflarda, Hartum ve Omdurman’daki eski HDK üslerinde ele geçirilen İngiltere yapımı küçük silah hedef sistemleri görülüyor. Bu ekipmanların, Galler merkezli Militec adlı şirket tarafından üretildiği anlaşılıyor. Resimler doğrudan doğrulanamasa da, üzerlerindeki etiketlerde Militec logosu yer alıyor. Kayıtlara göre İngiliz hükümeti, Militec’e 2013 yılından bu yana BAE’ye ihracat lisansları verdi.
Ocak 2015 – Eylül 2024 arasında İngiltere, BAE’ye “ML14” kategorisinde askeri eğitim cihazları ihraç etmek için 26 lisans düzenledi. Bu kategori, Militec ürünlerini kapsıyor. Lisansların 14 şirkete verildiği biliniyor ancak hangilerinin Militec’e ait olduğu açıklanmadı.
Belgeler ayrıca, BM’nin Sudan’daki İngiliz teçhizatına dair görüntüleri aldıktan sadece üç ay sonra, 27 Eylül 2024’te İngiliz hükümetinin aynı tür ekipmanlar için “açık bireysel ihracat lisansı” verdiğini gösteriyor. Bu lisans türü, belirli bir süre boyunca sınırsız miktarda ürün ihracına izin veriyor ve nihai kullanımın izlenmesini zorunlu kılmıyor.
BM’NİN ENDİŞESİ
2024 yılı başında, BM Sudan Uzmanlar Paneli, BAE’nin HDK’ya silah sağladığı iddialarının “inandırıcı” olduğunu rapor etmişti. Buna rağmen İngiltere’nin ihracata devam etmesi büyük tepki topladı.
Yıllar önce İngiliz hükümeti, BAE merkezli bazı şirketlerin küçük silah aksesuarlarını başka ülkelere yönlendirme riski taşıdığını biliyordu. Örneğin, İngiltere 2021’de BAE’ye gece görüş dürbünleri ihracına izin verdi; bu ekipmanların bir kısmı daha sonra Afganistan’daki Taliban savaşçılarının elinde bulundu.
İNGİLTERE’DEN AÇIKLAMA
Militec sorulara yanıt vermeyi reddetti, ancak şirketin tüm ihracatlarının yasal lisanslarla yapıldığı ve herhangi bir yasa dışı faaliyetin bulunmadığı belirtildi. Dosyalarda ayrıca Nimr Ajban serisi zırhlı araçların, HDK mevzilerinde ele geçirildiği görüntüler de yer alıyor. Bu araçlar, BAE’nin devlet destekli savunma şirketi Edge Group tarafından üretiliyor.
Bir fotoğrafta, “Made in Great Britain by Cummins Inc.” ibaresi taşıyan bir motor plakası görülüyor. Bu parça, 16 Haziran 2016’da İngiltere’deki Cummins firmasına bağlı bir yan şirket tarafından üretilmiş.
O dönemde İngiliz hükümeti, BAE’nin bu araçları Libya ve Somali’deki gruplara yasa dışı biçimde gönderdiğini biliyordu. Cummins motorları, yalnızca askeri araçlar için değil, ticari amaçlı da kullanıldığından ihracat lisansı gerektirmemiş.
Cummins sözcüsü şu ifadeleri kullandı:
“Cummins, yaptırım ve ihracat kontrollerine tam uyumlu şekilde faaliyet gösterir. Hiçbir şekilde ambargo altındaki ülkelere doğrudan ya da dolaylı satış yapmayız. Sudan’a yönelik hiçbir askeri satışımız olmamıştır.”
İngiltere Dışişleri, Milletler Topluluğu ve Kalkınma Ofisi (FCDO) ise şu açıklamayı yaptı:
“İngiltere, dünyanın en şeffaf ve sıkı ihracat kontrol sistemlerinden birine sahiptir. Her lisans, ekipmanın yanlış ellere geçme riski açısından ayrı ayrı değerlendirilir. Tüm ülkelerin BM yaptırımlarına uyması beklenir.”
Kaynaklara göre hükümet, ihracat izinlerini olay bazında değerlendiriyor ve Sudan’daki çatışmaya yönlendirme riski görülen bazı lisansların reddedildiğini belirtiyor.
Kaynak: The Guardian