Somali, başkent Mogadişu’da yaklaşık 60 yıl sonra ilk kez doğrudan oyla yapılan seçimlere sahne oluyor. Ülkenin 2026’da ülke geneline yayılması hedeflenen “bir kişi, bir oy” sistemine geçişi, demokrasiyi genişletme potansiyeli taşırken, kırılgan siyasi uzlaşının korunup korunamayacağına dair tartışmaları da beraberinde getiriyor.
Somali’de, dönemin Cumhurbaşkanı Aden Abdulle Osman’ın 1967’de seçim yenilgisini kabul ederek görevi Abdirashid Ali Sharmarke’ye devretmesinin üzerinden 58 yıl geçti. Bu gelişme, Afrika’da barışçıl ilk iktidar devri olarak kabul ediliyor.
25 Aralık itibarıyla Mogadişu’nun demokratik seyrinde yeni bir sayfa açılıyor. Cumhurbaşkanı Hassan Sheikh Mohamud’un görev süresinin Mayıs 2026’da sona erecek olması ve parlamentonun yetki süresinin bir ay önce dolacak olması, bu seçimi daha da kritik kılıyor.
Yaklaşık altı on yıl sonra gerçekleştirilen ilk doğrudan seçim, Somali’nin 2012’den bu yana uyguladığı dolaylı seçim sisteminden kopuş anlamına geliyor. Ülke, devlet yapısının çöktüğü iki on yılın ardından 2012’de yeniden seçim siyasetine dönmüştü. Ancak yeni modele geçiş, muhalefetin “alternatif bir seçim süreci” başlatma tehdidi ve daha geniş bir demokratik yol haritası talebi nedeniyle zorluklarla karşı karşıya.
MİRASIN YÜKÜ
Somali’nin bugüne uzanan yolculuğu, 1967’deki barışçıl iktidar devrine dayanıyor. Ancak sonrasında yaşananlar ülkenin mevcut konumunu da belirledi. Göreve başladıktan iki yıl sonra Sharmarke’nin suikasta uğraması, demokratik ilerlemeyi onlarca yıl durduran bir darbeye zemin hazırladı. 1979 ve 1984’te yapılan kontrollü, tek partili seçimler ise demokrasiye gerçek bir dönüşten ziyade istisna olarak kaldı.
Somali, bu çalkantılı dönemin ardından ancak 13 yıl önce ilk gerçek seçimini yaptı. Geleneksel yaşlıların seçtiği bir parlamento ile başlayan süreç, dolaylı seçim modelinin kurumsallaştırılmasını hedefledi.
2016 seçimlerinde 14 bin 25 delege, Halk Meclisi üyelerini belirledi; 2022’de delege sayısı daha da arttı.
Mevcut sistemde, 275 Halk Meclisi ve 54 Senato üyesi birlikte Cumhurbaşkanını seçiyor. Süreç; klanların delegelerini Federal Seçim Komisyonu’na bildirmesi, her sandalye için en az iki adayın yarışması ve seçimlerin bölgesel yönetimlerde yapılması gibi katı kurallara dayanıyor. Sonuçların ardından Cumhurbaşkanı, 30 gün içinde Başbakanı atıyor; hükümetin kurulması için bir ay daha süre tanınıyor.
DOĞRUDAN OY DİNAMİKLERİ
Somali’nin dolaylı modelden çıkışı Nisan 2025’te, Bağımsız Ulusal Seçimler ve Sınırlar Komisyonu’nun (INEBC) Mogadişu’da seçmen kaydını başlatmasıyla hız kazandı. Belirlenen sürede 900 binden fazla kişi seçmen olarak kaydoldu.
Veriler dikkat çekici: Mogadişu’da kayıtlı seçmenlerin yüzde 94’ü 44 yaşın altında, yüzde 63’ü erkek. Bu sayı, başkentin şimdiye kadarki en yüksek seçmen kaydı olarak kayda geçti.
Siyasi rekabet de yoğun. 20 siyasi parti, 390 sandalye için 1.600 adayı yarışa soktu.
25 Aralık oylaması için başkent genelinde 510 sandık kuruldu. Şeffaflık amacıyla her sandıkta gözlemciler görevlendirildi; yaklaşık 100 gazeteci seçimleri izlemek üzere akredite edildi.
INEBC Başkanı Abdikarim Ahmed Hassan, “Seçimleri yapmaya tamamen hazırız ve sürecin başarılı olacağından eminiz. Bu oy, Somali halkının anayasal hakkını kullanarak liderlerini özgürce seçmesini amaçlıyor” dedi. Hassan, kamuoyu ve devlet kurumlarının güveninin kendileri için bir onur olduğunu vurguladı.
Öte yandan Somali Sivil Havacılık Otoritesi, Banadir bölge seçimleri kapsamında güvenlik ve lojistik düzenlemeler nedeniyle Mogadişu Aden Adde Uluslararası Havalimanı’nın 25 Aralık’ta 24 saatliğine kapatılacağını duyurdu.
MUHALEFETİN KAYGILARI
Genel iyimserliğe rağmen muhalefet sürece temkinli yaklaşıyor. Eski Cumhurbaşkanı ve Tayo Partisi kurucusu Mohamed Abdullahi Farmaajo, ülkede hâlâ “geniş mutabakata dayalı bir siyasi yön” bulunmadığını söyledi.
Farmaajo, “Hukuksuz görev uzatmalarına, tek bir siyasi grubun kontrolündeki seçimlere, kendi çıkarına hizmet eden düzenlemelere ya da ülkeyi iki paralel hükümete sürükleyebilecek adımlara karşıyım” ifadelerini kullandı.
Somali Gelecek Konseyi de yakın zamanda Kismayo’da toplanarak süreci sert biçimde eleştirdi. Konsey, seçimlerin “tek bir siyasi grubun” yönlendirmesiyle Geçici Anayasa’yı baypas ettiğini ve Banadir halkının haklarını ihlal ettiğini savundu.
Buna karşın konsey, Cumhurbaşkanı Mohamud ile diyaloğa açık olduğunu belirterek; uzlaşıya dayalı bir seçim komisyonu, şeffaf ve güvenilir bir süreç ve bölgesel temsili güçlendirme çağrısı yaptı. Konsey, 20 Ocak 2026’ya kadar tüm siyasi aktörlerin toplanarak Madde 5’e uygun bir seçim yol haritası üzerinde uzlaşmasını istedi.
Takvim ilerlerken, gözler Mogadişu’da esen değişim rüzgârlarının Somali demokrasisini nereye taşıyacağına çevrilmiş durumda.