Güneydoğu Libya’da, Sudan sınırına yaklaşık 300 kilometre mesafedeki Kufra Havalimanı, Sudan iç savaşının gidişatını değiştiren kritik bir lojistik merkez haline geldi. Aralarında askeri, istihbarat ve diplomatik kaynakların da bulunduğu çok sayıda yetkiliye göre, bu uzak hava şeridi Hızlı Destek Güçleri’ne (HDK) silah, yakıt ve savaşçı sevkiyatında hayati bir rol oynuyor.
İki yıl önce Sudan ordusuyla güçlerin entegrasyonu konusunda yaşanan anlaşmazlığın ardından çatışmaya giren HDK, kökleri Darfur’da hükümet tarafından kurulan Cancavid milislerine uzanan bir yapı. Nisan 2023’te başlayan savaş, on binlerce insanın ölümüne, milyonların yerinden edilmesine ve ülke genelinde kıtlığın yayılmasına yol açtı.
Yetkililer, Kufra üzerinden sağlanan askeri ikmalin, Sudan ordusunun Mart ayında başkent Hartum’u geri almasının ardından HDK’nin sahadaki kayıplarını telafi etmesine yardımcı olduğunu belirtiyor. Aynı tedarik hattı, Ekim ayında el-Faşir’in sert biçimde ele geçirilmesinde de kilit rol oynadı. Bu hamle, HDK’nin Darfur üzerindeki kontrolünü pekiştirmesinin önünü açtı ve Sudan’ın güneyinde gelen yeni kazanımlarla devam etti.
HAVAALANI BAE’NİN MÜTTEFİKLERİNİN KONTROLÜNDE
Libya’nın geniş çöl bölgesi olan Kufra, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile müttefik bir Libyalı askeri komutanın kontrolünde bulunuyor. Birleşmiş Milletler uzmanları ve ABD Kongresi, BAE’yi HDK’ye destek vermekle suçlarken, Abu Dabi bu iddiaları reddediyor ve Sudan’daki çatışmada hiçbir tarafı desteklemediğini savunuyor.
Bu yıl öncesinde büyük ölçüde atıl durumda olan Kufra Havalimanı, bahardan bu yana kapsamlı bir yenilemeden geçti ve düzinelerce kargo uçağını ağırladı. Uydu görüntüleri, uçuş takip verileri ve sosyal medya paylaşımları, bu yoğunluğun Sudan’ın güneyinde artan HDK varlığıyla aynı döneme denk geldiğini gösteriyor.
HDK faaliyetlerine aşina bir BM yetkilisi, grubun Kufra’yı kullanmasının “oyunun kurallarını tamamen değiştirdiğini” belirterek, bu hattın el-Faşir’in 18 ay süren kuşatmasını destekleyen ana damar haline geldiğini söyledi.
LOJİSTİK MERKEZ OLARAK KUFRA
Çatışma Analiz Grubu’nun yöneticisi Justin Lynch, Nisan–Kasım döneminde Kufra’ya en az 105 kargo uçağı inişi tespit ettiğini, uydu görüntülerini uçuş verileriyle eşleştirerek bu sonuca ulaştığını söyledi. Reuters bu rakamı bağımsız olarak doğrulayamadı. Lynch’e göre uçuşların “örüntüsü, konumu ve kullanılan uçaklar”, BAE’nin HDK’ye desteğiyle örtüşüyor ve “Kufra ile güney Libya, HDK için önemli bir lojistik merkez haline geldi.”
Kasım başında sosyal medyada paylaşılan ve Reuters tarafından doğrulanan bir video, Kuzey Darfur’da yanan bir kamyonu gösteriyor. Görüntüler, Sudan ordusunun Libya’dan gelen HDK ikmal hatlarını vurduğuna dair haberlerin ardından paylaşıldı.
BAE’nin Sudan’da, Kızıldeniz kıyısında liman ve tarım arazileri dâhil milyarlarca dolarlık ekonomik planları bulunuyor. Ayrıca HDK komutanı Muhammed Hamdan Dagalo (Hemeti) ile bağları olduğu ve Hemeti’nin binlerce savaşçıyı Yemen’de BAE için savaşmaya gönderdiği biliniyor. BAE ve HDK, Reuters’ın sorularına yanıt vermedi.
HAFTER TARAFI SUÇLAMALARI KABUL ETMİYOR
Sudan ordusu ise HDK’yi Libya üzerinden askeri sevkiyat yapmakla defalarca suçladı ve Eylül ayında Birleşmiş Milletler’e sunduğu şikâyette, Kolombiyalı paralı askerlerin Kufra üzerinden HDK’ye destek için taşındığını ileri sürdü.
Havalimanının bulunduğu doğu ve güney Libya, Halife Hafter komutasındaki Libya Ulusal Ordusu’nun (LUO) kontrolünde. LUO, Sudan’daki çatışmada taraf olmadığını ve HDK’yi desteklemediğini savunuyor. Kufra’daki bir LUO yetkilisi, kargo uçuşlarının sivil ve güvenlik personeli taşımak için yapıldığını, bölgede HDK savaşçısı bulunmadığını iddia etti.
“LİBYA EKSENİ”
Reuters, Kufra operasyonunun ölçeğini belirlemek için Batılı ve Afrikalı ülkelerden 18 yetkiliyle ve 14 bölgesel/askeri uzmanla görüştü. Ekim ayında Wall Street Journal, ABD’li yetkililere dayandırdığı haberinde BAE’nin Libya ve Somali üzerinden HDK’ye silah sevkiyatını artırdığını yazmıştı. Kufra’nın rolüne ilişkin ayrıntılar ilk kez bu kapsamda ortaya kondu.
Libya, yıllardır silah, uyuşturucu ve göçmen kaçakçılığıyla anılan rakip gruplar arasında bölünmüş durumda. Küresel Organize Suçla Mücadele Girişimi’nin 1 Aralık tarihli raporuna göre, LUO’nun yerel unsurları ile HDK’nin bazı bileşenleri arasında uzun süredir kaçakçılık bağları bulunuyor.
Sudan savaşının ilk aylarında, bazı LUO unsurlarının Bingazi’den Kufra’ya uçakla gelen askeri kargoları sınıra taşımaya yardım ettiği, ancak ordu ilerleyişinin bu hattı bir süreliğine aksattığı belirtiliyor. HDK, geçen yıl Çad’ın doğusundaki bir başka ikmal hattının siyasi baskılar nedeniyle zorlaşmasının ardından Kufra’ya yeniden yöneldi.
KUFRA YAKINLARINDA HDK KAMPI
Uydu görüntüleri, Ocak ayı itibarıyla Kufra’nın yaklaşık 80 kilometre güneyinde bir kampın oluştuğunu gösteriyor. İngiltere merkezli Bilgi Dayanıklılığı Merkezi (CIR), Temmuz raporunda kamptaki araç ve savaşçıların Darfur’la bağlantısını tespit etti.
HDK’nin Hartum’dan çekilmesiyle savaşın ağırlık merkezi Darfur’a kaydı ve Libya’dan ikmal hatlarının yeniden kurulması zorunlu hale geldi. Batılı bir diplomatik yazışmaya göre, Haziran’da sınır bölgelerinin geri alınmasının ardından “Libya koridoru” HDK ikmalinin odak noktası oldu.
HAVALİMANINDA ARTAN HAREKETLİLİK
Mayıs ayına gelindiğinde Kufra Havalimanı yenilenmiş; yeni bir cephe, süs havuzları ve yeşil alanlar eklenmişti. Haziran’da iki yerel havayolu Bingazi uçuşlarına başladı. Aynı dönemde pistte büyük kargo uçaklarının sayısı hızla arttı. Copernicus uydu görüntülerinde geçen yıl bu uçaklara rastlanmazken, Nisan’da yedi görüntünün altısında en az bir büyük uçak görüldü. Yaz boyunca sayı yükseldi; el-Faşir’in düşüşü öncesinde aynı anda beş uçağa kadar çıktı.
FlightRadar24 verileri, Kufra’ya yapılan bazı kargo uçuşlarının daha önce BAE’den silah kaçakçılığıyla suçlanan havayolları tarafından gerçekleştirildiğini gösteriyor. Bunlardan biri olan Sapsan Airlines’a ait bir Ilyushin-76 uçağı, Haziran’da Dubai’den Kufra’ya uçtu. Aynı uçak Temmuz’da Somali’nin Puntland bölgesinden de Kufra’ya geldi. BM’nin 2022 raporu, şirketi geçmişte Hafter’e yönelik askeri sevkiyatlarla ilişkilendirmişti.
Benzer suçlamalarla anılan FlySky Airlines’a ait iki Ilyushin uçağının da Kufra’ya indiği tespit edildi. Her iki uçağın, daha önce Çad’ın doğusundaki Amdjarass hava şeridine BAE’den çok sayıda uçuş yaptığı belirtiliyor. BM uzmanları, bu hattın HDK’ye silah sevkiyatında kullanıldığına dair “güvenilir” iddialar bulunduğunu kayda geçirmişti. BAE bu suçlamaları reddediyor.