Kongo’da yaşayan Luba halkı, yazılı kayıtların ve modern haritaların olmadığı dönemlerde tarihini, göç yollarını ve liderlik sistemini farklı bir yöntemle koruma altına aldı. Bu yöntemin merkezinde, boncuklar, kabuklar ve oyma desenlerle işlenen Lukasa adlı elde taşınabilen hafıza tahtası yer aldı. Yüzyıllar boyunca kuşaktan kuşağa aktarılan bu nesne, yalnızca bir obje değil; toplumsal belleğin somut karşılığı oldu.
HAFIZA TAHTASI NASIL OKUNUYOR?
Lukasa, şeflerin soy ağacını, kabileler arası ilişkileri, kutsal alanları ve ritüel bilgiyi içinde barındıran bir bilgi haritası niteliği taşıyor. Bu tahtalar, toplum içinde özel bir konuma sahip olan “hafıza koruyucuları” tarafından okunuyor ve yorumlanıyordu. Bu kişiler, Lukasa üzerindeki işaretleri parmaklarıyla takip ederek geçmişte yaşanan olayları, önemli yolculukları ve liderlerin izlediği rotaları sözlü olarak yeniden anlatıyordu.
KONGO’DA KÜLTÜREL BİR MİRAS
Bu geleneğin doğduğu ve geliştiği yer, Kongo’nun güneydoğusunda bulunan Luba toprakları. Lukasa, sömürge öncesi dönemden itibaren toplumsal düzenin korunmasında önemli bir rol oynadı. Bilgi, yazıya değil hafızaya ve sembollere emanet edildi. Her bir boncuk, her bir oyuk ve her bir çizgi; bir kişiyi, bir zamanı ya da kritik bir kararı temsil edecek şekilde yerleştirildi.
Bugün dünyanın farklı müzelerinde sergilenen Lukasa örnekleri, Afrika’da tarihin yalnızca kitaplarla değil, dokunarak ve yaşayarak aktarıldığını gösteriyor. Antropologlar ve sanat tarihçileri için bu hafıza tahtaları, kültürel sürekliliğin ve sözlü tarihin en güçlü sembollerinden biri olarak kabul ediliyor.
Lukasa, yalnızca geçmişe ait bir miras değil; aynı zamanda modern dünyaya, hatırlamanın ve aktarmanın farklı yolları olduğunu hatırlatan yaşayan bir kültürel belge niteliği taşıyor.
LUBA HALKI KİMDİR
Luba halkı, Kongo’nun orta ve güney bölgelerinde yüzyıllardır varlığını sürdüren köklü bir topluluktur. Güçlü bir sözlü tarih geleneğine, ritüel temelli liderlik anlayışına ve sembollerle aktarılan bilgi kültürüne sahiptir. Lukasa da bu kültürün en önemli araçlarından biri olarak öne çıkıyor.