Yaklaşık 85 yıl önce, Kenya’nın güneyinde yaşayan Mutuku Ing’ati evinden ayrıldı ve bir daha geri dönmedi. O dönemde 30’lu yaşlarında olan Ing’ati’nin ortadan kaybolması, ailesini yıllarca süren bir belirsizliğe sürükledi. Her iz, her söylenti sonuçsuz kaldı.
Aradan on yıllar geçtikten sonra, Ing’ati’nin adı Britanya askerî arşivlerinde yeniden ortaya çıktı. İngiliz Milletler Topluluğu Savaş Mezarları Komisyonu (CWGC), eski belgeleri incelerken Ing’ati’nin kaydına ulaştı ve bu bilgiyi yeğeni Benjamin Mutuku ile paylaştı.
Belgelerde, Ing’ati’nin evinden ayrıldığı gün, yaklaşık 180 kilometre yol katederek Nairobi’ye gittiği ve orada Britanya ordusuna bağlı Doğu Afrika Keşif Birliği’ne (East African Scouts) katıldığı belirtiliyor.
Kayıtlara göre Ing’ati, 13 Haziran 1943’te İkinci Dünya Savaşı sırasında çatışmada hayatını kaybetti. Ancak nerede ve nasıl öldüğü hâlâ bilinmiyor.
Binlerce Kenyalı asker gibi onun da ailesi ölümünden haberdar edilmedi, mezarının yeri ise bugün bile bilinmiyor.
ÜÇ BİNDEN FAZLA AFRİKALI ASKER
İngiltere, her yıl Kasım ayında Anma Günü (Remembrance Sunday) ile savaşta ölen askerleri onurlandırırken, Afrikalı askerlerin fedakârlıkları büyük ölçüde görmezden gelindi.
CWGC yetkilileri, bu sessiz hikâyeleri gün yüzüne çıkarmak için çalışıyor. Kurum, Kenya Savunma Kuvvetleri’nin desteğiyle I. Dünya Savaşı dönemine ait binlerce kolonyal askerî belgeyi yeniden keşfetti.
Araştırmalar sayesinde, uzun yıllar yok olduğu sanılan üç binden fazla Afrikalı askerin adı ve hikâyesi ortaya çıkarıldı.
AİLELER, BU ASKERLERDEN HABERSİZ
CWGC tarihçisi George Hay, bu belgelerin sadece tarihî kayıt olmadığını söylüyor:
“Bunlar tozlu dosyalar değil, kişisel hikâyeler. Birçok Afrikalı aile için bu, bir akrabalarının savaşta hizmet ettiğini ilk kez öğrenmeleri anlamına geliyor.”
Belgeler, Doğu Afrika Tüfekçileri (King’s African Rifles) alayında görev yapan askerlerin öykülerini içeriyor. Bu birlik, I. Dünya Savaşı’nda bugünkü Tanzanya’da Alman güçlerine, II. Dünya Savaşı’nda ise bugünkü Myanmar’da Japon kuvvetlerine karşı savaşmıştı.
“ONLAR GİTTİ VE BİR DAHA DÖNMEDİ”
Kenya ofisinde görevli tarihçi Patrick Abungu, araştırmanın önemini şöyle özetliyor:
“Kenya’da bu hikâyeler hep ‘onlar gitti ve bir daha dönmedi’ şeklinde anlatılırdı. Şimdi ise o sorulara yanıt veriyoruz: Nereye gittiler, nerede gömüldüler?”
Abungu’nun ailesi de bu hikâyelerden birinin parçası. Büyük amcası Ogoyi Ogunde, I. Dünya Savaşı sırasında zorla askere alınmış ve bir daha eve dönmemişti.
“Bir yakınınızı kaybetmek ve nerede olduğunu bilmemek çok acı. Yıllar geçse de insanlar hep kapıya bakar, bir gün döneceğini umut eder,” diyor Abungu.
ASKERLER ANISINA YENİ ANITLAR YAPILACAK
CWGC, keşfedilen askerlerin anısına yeni anıtlar inşa etmeyi planlıyor. Ayrıca bu belgelerin, Kenya’nın eğitim müfredatına dâhil edilmesi için çalışmalar yürütülüyor. Amaç, yeni kuşakların Afrika’nın dünya savaşlarındaki rolünü öğrenmesi.
“Bu tarih sadece bizim anlatacağımız bir şey değil,” diyor CWGC tarihçisi George Hay.
“Artık insanlar ‘Bu bizim tarihimiz’ demeli.”
Kuruluş, Britanya ordusunda hizmet etmiş her Afrikalı askerin kimliğini tespit edip anılmasını hedefliyor.
“Bu sürecin bir sonu yok. Bin yıl bile sürebilir,” diyor Abungu.
“Ama önemli olan, o binlerce insanın unutulmaması. Onlar gitti ama biz onların anılarını yaşatacağız.”