Sudan’ın başkenti Hartum’da, Sudan ordusu ile çatışan Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (HDK) kontrolündeki hapishanelerde hayatını kaybeden siviller ve askerlerin, rastgele kazılan çukurlara gömüldüğü toplu mezarlar açılmayı bekliyor. 2023 yılının Nisan ayında HDK’nin ani saldırılarıyla başlayan ve ülkenin birçok bölgesine yayılan çatışmaların ardından, yaklaşık iki yıl boyunca HDK’nin kontrolünde kalan Hartum’un merkezinde çok sayıda toplu mezar tespit edildi.
Yerel kaynaklara göre, Hartum’un Riyad Mahallesi’nde, Ubeyd Hatim Bulvarı yakınında bulunan iki ayrı toplu mezarda, HDK hapishanelerinde yaşamını yitiren binlerce kişinin gelişi güzel şekilde gömüldüğü belirtiliyor.
HAPİSHANE OLARAK KULLANILAN BİNALAR
Mahallede HDK’nin eski bir karargâhının da bulunduğu, çevredeki birçok binanın hapishane olarak kullanıldığı ifade ediliyor. Tanıklara göre, bu merkezlerde işkence gören siviller ve askerler hayatlarını kaybettiklerinde, diğer alıkonulan kişilere taşıttırılarak iş makineleriyle açılan çukurlara rastgele gömüldü.
Toplu mezarların bulunduğu alanlarda çok sayıda terlik, ayakkabı ve kişisel eşya da dikkat çekiyor.
“HALKA AÇIK ALANLARA GÖMÜLDÜLER”
Sudan Başsavcısı ve aynı zamanda Savaş İhlalleri ve Hızlı Destek Kuvvetleri Suçları Ulusal Komitesi Başkanı olan İntisar Ahmed Abdulal, AA muhabirine yaptığı açıklamada, mezarların sayısının çok fazla olması nedeniyle açma çalışmalarının geciktiğini söyledi. Abdulal, şunları aktardı:
“Halihazırda bu toplu mezarların açılması ve cenazelerin normal mezarlıklara nakledilmesi yönünde çalışmalar devam ediyor. Gömülenlerin sayısı oldukça fazla. Okullara, üniversitelere ve halka açık alanlara gömülen cenazeler var.”
Çalışmaların Kızılhaç Komitesi koordinasyonunda sürdüğünü belirten Abdulal, şu bilgileri paylaştı:
“Devlet şu an gerekli prosedürleri yürütmekte. Kızılhaç Komitesi, bu tür mezarların nasıl açılacağıyla ilgili eğitim kursları düzenledi.”
Abdulal, yaşanan gecikmenin imkân yetersizliğinden değil, cenaze sayısının büyüklüğünden kaynaklandığını vurgulayarak:
“Mevcut durum imkan yetersizliğinden ziyade cenaze sayısının muazzam boyutlarda olmasıyla ilgili. Toplu mezarlar sadece Hartum ile sınırlı değil. Hartum, Vad Medeni ve ülkenin orta kesimi genelinde çok sayıda toplu mezar bulunmakta.” dedi.
ÇATIŞMALAR VE İNSANİ TABLO
Sudan, 15 Nisan 2023’ten bu yana ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında şiddetli çatışmalara sahne oluyor. Bu çatışmalar, dünyanın en ağır insani krizlerinden birine yol açtı. On binlerce Sudanlı hayatını kaybederken, yaklaşık 13 milyon kişi yerinden edildi.
HDK, ülkenin 18 eyaletinden 5’inin merkezlerini kontrol etmeye devam ederken, Sudan ordusu güney, kuzey, doğu ve orta kesimler dahil olmak üzere kalan 13 eyaletin büyük bölümünde ve başkent Hartum’da hakimiyetini sürdürüyor.
HDK, çatışmaların başladığı dönemde Hartum’da yaklaşık iki yıl boyunca varlık gösterdi. Bu süreçte evler, iş yerleri ve bankalar yağmalandı; altyapı ciddi şekilde zarar gördü.
Sudan ordusu, başlattığı operasyonlar sonucunda Mayıs 2025’te başkentin tamamında kontrolü yeniden sağladı. Ancak geride, açılmayı bekleyen çok sayıda toplu mezar ve ağır bir insani tablo kaldı.
Kaynak: AA