Gine’de Eylül 2021’de yönetime el koyan askeri darbenin lideri Mamadi Doumbouya, aradan geçen dört yılı aşkın sürenin ardından cumartesi günü seçilmiş cumhurbaşkanı olarak yemin etti. 41 yaşındaki Doumbouya, Aralık ayında yapılan seçimlerde oyların yüzde 87’sini alarak resmen devlet başkanı oldu.
Darbenin ardından geçici cumhurbaşkanı olarak görev yapan ve daha önce aday olmayacağına dair söz veren Doumbouya’nın bu kararından geri dönmesi, ülkede ve uluslararası çevrelerde tartışmalara yol açtı.
DARBEDEN SANDIĞA
Eylül 2021’de dönemin Cumhurbaşkanı Alpha Condé’yi deviren Doumbouya, darbeyi “demokratik ilkelerin ihlal edilmesi ve halkın haklarının çiğnenmesi” gerekçesiyle savunmuştu. O dönem 36 yaşında olan ve özel kuvvetlerde görev yapan albay, askeri üniforması, kırmızı beresi ve aynalı güneş gözlükleriyle verdiği görüntülerle dikkat çekmişti.
Aradan geçen sürede general rütbesine yükselen Doumbouya, kamuflaj üniformayı büyük ölçüde terk ederek daha sivil bir imaj çizmeye başladı. Cumhurbaşkanlığı hesaplarında paylaşılan fotoğraflarda Doumbouya; eşofman, beyzbol şapkası ya da geleneksel Gine kıyafeti olan boubou ile okullarda, altyapı projelerinde ve başkent Konakri sokaklarında bisiklet sürerken görülüyor.
”SİVİL LİDERE DÖNÜŞ” MESAJI
Dakar merkezli Control Risks’te kıdemli analist olan Beverly Ochieng, BBC’ye yaptığı değerlendirmede bu imaj değişiminin bilinçli olduğunu belirterek,
“Bu, sivillere yakın, halkı temsil eden bir lider imajı sunuyor. Aynı zamanda onu iktidara taşıyan darbeden ve askerlik geçmişinden uzaklaştırmayı amaçlıyor.” ifadelerini kullandı.
Ancak herkes bu dönüşümün samimi olduğu görüşünde değil.
MUHALEFET VE İNSAN HAKLARI İHLALİ ELEŞTİRİSİ
Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’nün Batı Afrika ofisinde görev yapan araştırmacı Aïssatou Kanté ise Doumbouya’nın askerî kimliğinden tam anlamıyla koptuğuna inanmadığını söyledi. Kanté,
“Sivil hayata geçiş süreci yürütülse bile askerî üniformanın tamamen ortadan kalkacağını sanmıyorum.” değerlendirmesinde bulundu.
Eleştiriler yalnızca sembollerle sınırlı değil. Aralık ayındaki seçimlerde ana muhalefet adaylarının dışlanması, bazı siyasi partilerin faaliyetlerinin askıya alınması ve gösteri yasakları, seçim sürecinin meşruiyetini tartışmalı hale getirdi.
Sürgünde bulunan eski Başbakan Cellou Dalein Diallo, seçimleri “uydurma sonuçlar üreten bir maskaralık” olarak nitelendirdi.
İnsan hakları örgütleri ise Temmuz 2024’ten bu yana kendilerinden haber alınamayan aktivistler Oumar Sylla (Foniké Menguè) ve Mamadou Billo Bah’ın akıbetinin açıklanmasını talep ediyor. Sınır Tanımayan Gazeteciler, gazeteci Habib Marouane Camara’nın bir yılı aşkın süredir kayıp olmasından duyduğu endişeyi dile getirerek ülkede oto-sansürün arttığını vurguladı.
Tüm bu eleştirilere rağmen, 2021 darbesi ülkede geniş kesimler tarafından olumlu karşılanmıştı. Afrobarometer verilerine göre, 2022–2024 yılları arasında cumhurbaşkanına “kısmen” veya “çok” güvenenlerin oranı yüzde 46’dan yüzde 53’e yükseldi.
EKONOMİ VE EGEMENLİK VURGUSU
Doumbouya’nın söylemlerinde “siyasi ve ekonomik egemenlik” ön planda yer alıyor. Kanté’ye göre, “Resmî konuşmalarda sürekli vurgulanan şey, Gine halkının kendi kaderini kontrol etmesi.”
Yeni yıl konuşmasında Doumbouya, tüm Ginelileri barış içinde birleşmeye ve egemenliği “tam anlamıyla sahiplenmeye” çağırdı.
Bu söylem, dünyanın en büyük boksit rezervlerine sahip olmasına rağmen yüksek yoksulluk oranlarıyla mücadele eden ülkede karşılık buluyor. Hükümet, güneydeki Simandou bölgesinde bulunan ve ihracatına yeni başlanan yaklaşık üç milyar tonluk demir cevheri rezervinin ülkenin kaderini değiştirebileceğini savunuyor.
Yetkililere göre, Çinli şirketler ve İngiliz-Avustralya ortaklığı Rio Tinto’nun yer aldığı projeden elde edilecek gelir; ulaşım, sağlık ve eğitim yatırımlarında kullanılacak.
BAŞKANLIĞIN KADERİ SİMANDOU’YA BAĞLI
Analistlere göre Simandou projesinin başarısı ya da başarısızlığı, Doumbouya’nın başkanlığının en önemli sınavı olacak. Geçen yıl hükümetin, yatırım yapılmadığı gerekçesiyle onlarca madencilik sözleşmesini iptal etmesi ise bazı şirketlerin Gine’yi uluslararası mahkemeye taşımasına yol açtı. Ochieng bu durumu:
“Kaynak milliyetçiliğine yönelmek, onu halk nezdinde bir kahraman gibi gösteriyor. Aksamalar olsa bile vatandaşlarının hakları için mücadele ediyormuş izlenimi veriyor.” sözleriyle değerlendirdi.
Cumhurbaşkanı Mamadi Doumbouya, ulusal birlik mesajlarıyla Gine için yeni bir refah dönemi başlatmayı hedeflediğini vurguluyor. Ancak bu hedefin, demokrasi ve insan hakları alanındaki eleştiriler gölgesinde nasıl şekilleneceği merak konusu olmaya devam ediyor.
Kaynak: BBC