Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Mauritius, Güney Afrika, Gabon ve Angola’yı kapsayan beş günlük Afrika turunu “Afrika ile ilişkilerde yeni bir sayfa açıyoruz” mesajıyla tamamladı. Ancak sahadaki durum, bu söylemin tersini gösteriyor.
Son yıllarda Mali, Burkina Faso ve Nijer’den çıkarılan Fransız askerleriyle Sahel’deki nüfuzu çöken Paris, Madagaskar’daki siyasi çalkantıyla bir ortak daha kaybetmiş durumda. Bu nedenle analistlere göre, asıl soru artık Fransa’nın sayfa çevirip çevirmediği değil, Afrika’nın çoktan çevirmiş olup olmadığı.
‘TEPKİSEL BİR AFRİKA POLİTİKASI’
Siyaset analisti Ovigwe Eguegu, Macron’un Afrika politikasının “jeopolitik ve jeoekonomik değişimlere tepki verdiğini, proaktif olmadığını” söyledi. 2025’te “yeni sayfa” söyleminin yenilik taşımadığını belirtti.
Macron, Afrika ile ilişkileri yenileme iddiasını ilk kez 2017’de Burkina Faso’nun başkenti Ouagadougou’daki konuşmasında dile getirmiş, “Artık Afrika için ayrı bir Fransız politikası yok” demişti. Ancak yılların kolonyal yapıları ve bağımlılık ilişkileri kısa sürede sarsılmaya başladı.
Mali, 2022’de Barkhane Operasyonu’na yönelik uzun süredir biriken tepkilerle Fransa’yla bağlarını kopardı. Ardından Burkina Faso’da protestolar büyüdü; yeni yönetim “bağımlılık dönemi bitti” diyerek Fransız askerlerinin ayrılmasını istedi. Nijer de 2023 darbesinin ardından Fransa’yı ülkeden çıkardı. Son olarak Madagaskar’daki iktidar değişimi, Paris için bir başka kayıp olarak görülüyor.
‘KISMİ BAŞARISIZLIK’
Fransız Uluslararası İlişkiler Enstitüsü’nden (IFRI) François Gaulme, Macron’un hâlâ 2017 vizyonunun geçerli olduğunu savunmasının “gerçeklikten uzak” olduğunu söyledi:
“Macron, Afrika vizyonunun ve Afrika-Fransa ilişkilerinin kısmen başarısız olduğunu kabul etmiyor.”
Mauritius ziyareti sırasında Macron, iki ülkenin “zamanın büyük meydan okumalarında ortak vizyon paylaştığını” söyledi. Gabon’da ise “yeniden icat edilen ortaklıklar” vurgusunu yineledi.
Ancak Gaulme’ye göre Macron’un asıl sorunu, yaşanan sarsıntıların geçici değil, yapısal bir dönüşümün işareti olduğunu görmemesi.
Ayrıca ziyaret temposunun da eleştirildiğini belirten Gaulme, Afrikalı bir yetkilinin kendisine “hızlı girip çıkan liderler ilgisiz görünür” dediğini aktardı.
MACRON ÇATIŞMALI ALANLARDAN UZAK DURDU
Macron, Sahel’de çöken nüfuzla doğrudan yüzleşmek yerine daha “güvenli” ülkelere yöneldi. Analistlere göre Macron uzun süredir Güney Afrika, Nijerya ve Kenya gibi Anglophone ülkelere ağırlık veriyor; bu durum Fransa içinde de eleştiriliyor.
Gabon ziyareti ise “yalnızca İngilizce konuşan ülkelere odaklanmadığı” mesajı vermek için planlandı.
Chatham House Afrika Programı’ndan Paul Melly, Macron’un ziyaretinin G20 Zirvesi ile AB-Afrika Zirvesi arasına denk gelmesinin, Fransa’nın güven tazelemek için “düşük profilli ama uygun bir adım” olduğunu söyledi.
Mauritius’ta ticaret ve kültürel bağlara vurgu yapan Macron, Gabon’da ise 2023’te Bongo hanedanını deviren General Brice Clotaire Oligui Nguema’nın yanında durarak “eski ortaklara değil, barışçıl geçişlere destek” mesajı verdi.
FRANSA HÂLÂ ETKİLİ ANCAK ARTIK TEK SEÇENEK DEĞİL
Uzmanlara göre Fransa’nın etkisi ciddi şekilde erimiş olsa da tamamen yok olmuş değil. Enerji yatırımları, büyük şirketleri, diplomatik kanalları ve Avrupa’nın en geniş Afrika diasporası Paris’in hâlâ güçlü kaynakları.
Melly, özellikle ABD’nin Afrika kalkınma desteğini azaltmasıyla Fransa’nın kalkınma, iklim ve çevre konularında önemli bir ortak olarak görüldüğünü belirtti.
Fransız şirketleri enerji, ilaç ve ulaşım gibi sektörlerde kıtada güçlü varlığını sürdürüyor. Ayrıca Fransa’nın Afrika’da “yüzlerce askeri” hâlâ bulunuyor.
Ancak rekabet artık çok daha zorlu: Çin, Rusya, Türkiye, Hindistan ve Körfez ülkeleri kıtada etkinliğini artırıyor.
Melly, Afrikalı devletlerin artık tek bir partnere bel bağlamak istemediğini şöyle özetliyor:
“Bugün Afrika ülkeleri yalnızca bir veya iki ortakla yetinmek zorunda olmadıklarını biliyor. Herkesle bağlantı kurmak istiyorlar.”
Bu da Fransa’yı, geçmişte olduğu gibi merkez konumunda değil, “birçok seçenekten biri” haline getiriyor.
Kaynak: AA