Fas ile İspanya, tarihsel gerilimlere rağmen son yıllarda geliştirdikleri siyasi ve ekonomik iş birliğiyle ilişkilerinde yeni bir sayfa açıyor. Madrid’de düzenlenen 13’üncü Yüksek Düzeyli Fas-İspanya Toplantısı’nda iki ülke, dış politika ve ekonomiden göçe, adaletten ulaşıma kadar uzanan 14 işbirliği anlaşmasına imza attı. Yetkililer, ilişkilerin “iyi bir aşamada” olduğunu vurgularken, bazı hassas başlıkların ise çözüm beklediğine dikkat çekiyor.
Fas ve İspanya arasındaki ilişkiler, 2030 Dünya Kupası’nın Portekiz’le birlikte ortaklaşa düzenlenmesi ve iki ülkeyi Avrupa ile Afrika arasında ilk kez deniz altından bağlamayı hedefleyen tünel projesi gibi büyük ölçekli projelerin de etkisiyle son dönemde ivme kazandı. Daha önce belirsizlikle tanımlanan ilişkiler, her iki tarafın da “iyi” olarak nitelendirdiği bir döneme girdi.
“EŞİ BENZERİ GÖRÜLMEMİŞ BİR AŞAMA”
Fas Dışişleri Bakanı Nasır Burita, ilişkilerin “eşi benzeri görülmemiş bir aşamadan geçtiğini” belirterek, buna rağmen deniz sınırları ve Madrid’in Batı Sahra hava sahasını yönetmesi gibi dosyalar için çözüm üretilmesi gerektiğini söyledi. Burita, İspanyol EFE ajansına verdiği demeçte:
“Askıda kalan konular karşılıklı çıkarları gözeten çözümlerle ele alınmalı.” sözlerine yer verdi.
Uluslararası ilişkiler uzmanı Nabil el-Endelusi ise Anadolu Ajansı’na yaptığı değerlendirmede, iki ülke ilişkilerinin yıllardır en iyi dönemini yaşadığını söyledi. Endelusi:
“Ortak çıkarlar, çatışmacı ve tırmandırıcı yaklaşımlar yerine sakin uzlaşıları zorunlu kılıyor.”
TARİHSEL GERİLİMLER VE KIRILMA NOKTASI
Fas-İspanya ilişkileri geçmişte düzensiz göç, balıkçılık, Sebte ve Melilla’nın statüsü ile Batı Sahra konularında sık sık gerilim yaşadı. Özellikle Madrid’in bazı hassas dosyalardaki tarafsız tutumu, ilişkilerde “gri bir dönem” olarak tanımlandı.
Dönüm noktası ise Nisan 2022’de, İspanya’nın Batı Sahra için Fas’ın sunduğu özerklik planını “en ciddi, gerçekçi ve güvenilir çözüm temeli” olarak desteklediğini açıklamasıyla yaşandı. Bu adım, Polisario Cephesi lideri İbrahim Gali’nin İspanya’da tedavi edilmesiyle başlayan ve bir yıl süren diplomatik krizi sona erdirdi, ortak bir yol haritasının önünü açtı.
14 ANLAŞMA VE STRATEJİK ORTAKLIK
4 Aralık’ta imzalanan 14 anlaşma; dış politika, ekonomi, adalet, ulaşım, tarım, balıkçılık, eğitim, bilimsel araştırma, spor, göç ve sismik izleme gibi geniş bir alanı kapsıyor. Endelusi’ye göre bu adımlar, “kriz yönetimi” anlayışından operasyonel bir stratejik ortaklığa geçildiğinin açık göstergesi.
Olumlu tabloya rağmen bazı hassas başlıklar gündemdeki yerini koruyor. Burita, Batı Sahra hava sahasının yönetimi ve Kanarya Adaları’nın güneybatısıyla Sahra’nın batısındaki deniz sınırlarının belirlenmesi konularında çözüme ihtiyaç olduğunu dile getirdi. Deniz sınırları meselesinin, kobalt ve nadir mineraller açısından zengin bir bölgeyi kapsaması nedeniyle stratejik önem taşıdığına dikkat çekti.
Sebte ve Melilla konusunu “patlayıcı bir dosya” olarak nitelendiren Endelusi, Fas’ın bu başlıkta uzun vadeli ve temkinli bir strateji izlediğini, siyasi olarak dosyayı geçici olarak dondururken taleplerinden vazgeçmediğini vurguladı.
GÖÇ ALANINDA İŞ BİRLİĞİ
Düzensiz göç, 2022 yol haritasından sonra bir gerilim alanı olmaktan çıkarak işbirliği başlığına dönüştü. Faslı yetkililere göre, ülke 2025’in başından 17 Aralık’a kadar 34 binden fazla düzensiz göç girişimini engelledi. İspanyol verileri ise, 2025’te kara ve deniz yoluyla İspanya’ya ulaşan göçmen sayısının bir önceki yıla kıyasla yüzde 40,4 azalarak yaklaşık 36 bine düştüğünü ortaya koyuyor.
Fas Başbakanı Aziz Ahnuş, Rabat’ın Madrid ile ortaklığı daha da güçlendirmek istediğini belirterek, Batı Afrika’da elektrik, yeşil hidrojen ve lojistik alanlarında ortak projeler önerdi. Uzmanlara göre, ilişkiler artık hükümetlerin siyasi tercihlerinden ziyade yapısal ortak çıkarlara dayanıyor.
2030 Dünya Kupası ve maliyeti yaklaşık 15 milyar avro olarak öngörülen 28 kilometrelik deniz altı tüneli gibi projeler, Fas-İspanya ilişkilerinin gerilimden stratejik ortaklığa evrildiğinin somut göstergeleri olarak öne çıkıyor.
Kaynak: AA