Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin eski isyancı liderlerinden Roger Lumbala, 2. Kongo Savaşı sırasında işlediği iddia edilen insanlığa karşı suçlar nedeniyle Paris’te yargılanmaya başladı.
Duruşmaların bir aydan uzun sürmesi beklenirken, aralarında mağdurların da bulunduğu birçok tanık ifade vermek üzere Paris’e geldi. Bu dava, Fransa’da evrensel yargı ilkesi kapsamında yargılanan ilk Kongolu sanık olma özelliğini taşıyor.
67 yaşındaki Lumbala, 29 Aralık 2020’de Fransa’da İnsanlığa Karşı Suçlarla Mücadele Merkezi Ofisi (OCLCH) tarafından tutuklanmış, 2 Ocak 2021’de ise “insanlığa karşı suç işleme amacıyla suç örgütü kurmak” ve “insanlığa karşı suçlara ortaklık” suçlamalarıyla itham edilmişti.
EVRENSEL YARGI İLKESİ KAPSAMINDA YARGILANIYOR
Kasım 2023’te resmen iddianame düzenlenen Lumbala, evrensel yargı ilkesi kapsamında yargılanıyor. Bu ilke, bir devletin ciddi uluslararası suçları, suçun nerede işlendiğine veya mağdurların milliyetine bakılmaksızın kovuşturmasına olanak tanıyor. Lumbala, suçlu bulunması halinde ömür boyu hapis cezası alabilir.
Lumbala, Uganda destekli Kongolu Demokratlar ve Milliyetçiler Birliği (RCD-N) adlı silahlı grubun lideri olarak, Ekim 2002 – Ocak 2003 döneminde yürütülen “Effacer le tableau” (Tahtayı Sil) adlı askeri operasyon sırasında katliam, tecavüz ve yağma dahil birçok suç işlemekle suçlanıyor.
Birleşmiş Milletler’in Şubat 2003’te yayımladığı rapora göre, bu operasyon “sistematik öldürmeler, cinsel saldırılar ve yağmalamalarla” karakterize edildi ve insanlığa karşı suç olarak tanımlandı.
1998-2003 yılları arasında süren 2. Kongo Savaşı, Laurent Kabila hükümetiyle çeşitli isyancı gruplar ve bölgesel güçler – Ruanda, Uganda ve Burundi – arasında yaşanmıştı.
Lumbala, savaş döneminde Uganda’nın müttefiki olarak Kabila hükümetine karşı RCD-N grubunu kurmuş, bu süreçte sivil katliamları, altın ve elmas madenlerinin sömürülmesi ve fil kaçakçılığı ile suçlanmıştı.
M23 HAREKETİNE KATILDI
Savaşın ardından kısa bir süre Kongo Dış Ticaret Bakanı olarak görev yapan Lumbala, 2004’te yolsuzluk ve zimmete para geçirme suçlamalarıyla görevden alındı. Daha sonra, Ruanda destekli olduğu iddia edilen M23 hareketine katıldı.
2012’de Burundi’de gözaltına alınmak üzereyken Güney Afrika Büyükelçiliği’ne sığınan Lumbala, daha sonra Fransa’ya giderek siyasi sığınma talebinde bulundu. Ancak Fransa Mülteciler ve Vatansızlar Koruma Ofisi (Ofpra), onun savaş suçlarına karıştığı gerekçesiyle bu talebi reddetti.
2016’da Ofpra tarafından hazırlanan bir rapor, Fransız Ceza Kanunu’nun 40. maddesi uyarınca Paris Savcılığı’nın soruşturma başlatmasına yol açtı. Soruşturma, İnsanlığa Karşı Suçlarla Mücadele Ofisi (OCLCH) tarafından yürütüldü.
Lumbala’nın yargılandığı dava, hem Afrika’daki savaş suçlarının cezasız kalmaması açısından önemli bir emsal hem de Fransa’nın evrensel yargı ilkesi uygulamalarında kritik bir adım olarak görülüyor.