18 Şubat’ta Zambiya’nın Kitwe şehri yakınlarındaki Çinli Sino Metals Leach’e ait bakır madeninde atık barajı çöktü. Olay, köylerin ve tarım alanlarının siyanür ve arsenik karışımı atıklarla kaplanmasına neden oldu. Facianın ardından bölgede yaşayanlar ağır çevre ve sağlık sorunlarıyla karşı karşıya kaldı.
Kazadan en kötü şekilde etkilenenlerinden biri olan Bathsheba Musole, o günü “hayatımın en kötü günü” olarak anlatıyor. Yaklaşık 9 metre yüksekliğindeki atık havuzu duvarının çökmesiyle ev ve tarlalarının zehirli sıvıyla dolduğunu, suyun göğüs hizasına kadar geldiğini, boğulacağını sandığını aktarıyor.
HALK DÜŞÜK MEBLALARLA SUSTURULUYOR
Zambiya yönetimi, olayın ardından bölge halkına en az üç yıl tarım yapmamaları uyarısında bulundu. Bunun yanı sıra Sino Metals’in köylülere sunduğu tazminat teklifi çok düşük kaldı. Köylüler Wall Street Journal’a gösterdikleri belgelere göre aile başına 150 dolar ve aylık 5 kilo mısır unu karşılığında, kaza hakkında konuşmamayı ve şirkete dava açmamayı kabul etmeleri istendi.
Birçok köylü, başka çareleri olmadığı için bu teklifi kabul etmek zorunda kaldı. “En azından yiyecek bir şeyimiz oldu” diyen Musole, çoğunun Çinli şirketle mücadele etmekten yorgun düştüğünü söylüyor. Mağdurların avukatları, şirket yetkililerinin anlaşma metinlerini imzalatırken şeffaf davranmadığını, ödenecek paranın miktarını bile imzalamadan göstermediklerini belirtiyor. Avukat Brigadier Siachitema bu tutumu “insanlık dışı” olarak nitelendiriyor.
ÇİN DIŞİŞLERİ BAKANI HALKI SUÇLADI
Çin Dışişleri Bakanlığı, Wall Street Journal’a yaptığı açıklamada şirketin sorumluluklarını yerine getirdiğini ve gerekli adımları attığını savundu. China Nonferrous Mining (şirketin bağlı bulunduğu grup) ise kazada bölge halkının ve yoğun yağışların rol oynadığını ileri sürdü; maden atık havuzuna halkın zarar verdiği iddia edildi.
Uzmanlar ve bağımsız gözlemcilerse duruma kuşkuyla yaklaşıyor. Analistler, Zambiya’nın Çin yatırımlarına ekonomik bağımlılığı nedeniyle olayın hafifletildiğini ve mağdurların daha fazlasını talep edemediğini belirtiyor. Son 25 yılda Çinli şirketler Afrika’da liman, demiryolu ve madencilik başta olmak üzere büyük altyapı projelerine milyarlarca dolar yatırdı. American Enterprise Institute’e göre yalnızca 2023’te Çin’in Afrika’daki madencilik yatırımı yaklaşık 8,7 milyar dolar düzeyindeydi.
BÖLGE HALKI 3 YIL TARIM YAPAMAYACAK
Köylerde çevresel tahribat büyük. Evler ve tarlalar sarı-kötü kokulu atıkla kaplandı. Bölge halkı tarımın en az üç yıl boyunca yapılamayacağını söylüyor. Bu, hem geçim kaynaklarının yok olması hem de gıda güvenliğinin tehlikeye girmesi anlamına geliyor.
Olayın hukuki ve insani boyutlarıyla ilgili soruşturma ve tazminat süreçleri devam ediyor. Fakat sahadaki gerçek durum ve mağdurların uzun vadeli tazminat alıp alamayacakları hâlâ belirsizliğini koruyor. Mağdurların çoğu, mevcut teklifleri kabul etmek zorunda kaldıklarını, adalet arayışlarının ise çok zayıf oduğunu ve yıllar sürebileceğini ifade ediyor.
Kaynak: Ajanslar