Birleşik Krallık tarafından kilit bir anlaşma olarak duyurulan Chagos Takımadaları’nın Mauritius’e iadesi sürecinin, ABD’nin onayına bağlı olduğu açıklandı. Londra yönetimi, ABD ile 1966’da imzalanan anlaşma yeniden gözden geçirilmeden sürecin tamamlanamayacağını kabul ederek, fiili karar merciinin Washington olduğunu ifade etti.
Sürecin merkezinde, İngiltere tarafından “ulusal güvenlik açısından hayati” olarak nitelendirilen Diego Garcia’daki ortak askeri üssün geleceği yer alıyor. İngiliz hükümeti, mevcut hukuki çerçevenin ABD’nin işbirliği olmadan değiştirilemeyeceğini ve bu nedenle anlaşmanın onaylanmasının mümkün olmadığını belirtiyor. Bu durum, daha önce yaşanan gecikmelerle yıpranan metni daha da kırılgan hale getiriyor.
ABD’NİN TUTUMU BELLİ DEĞİL
Washington’un tutumunun belirleyici olduğu süreçte, İngiliz basınına yansıyan bilgilere göre Reform UK lideri Nigel Farage, ABD Başkanı Donald Trump’ın ekibinin Başbakan Keir Starmer’ın Chagos anlaşmasını desteklemeyeceğini savundu. Farage, takımadaların Mauritius’e devrinin ABD’nin çıkarlarına uygun olmadığını öne sürdü. Bu görüş, İngiliz hükümeti içinde dile getirilen tereddütlerle de örtüşüyor.
Geçen yıl anlaşmaya destek veren Beyaz Saray’ın tutumunun son dönemde değiştiği belirtiliyor. Trump, Şubat ayında Washington’a yapılan bir ziyaret sırasında İngiltere’ye destek sinyali vermişti. Ancak ABD Başkanı, geçtiğimiz hafta Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda anlaşmayı “büyük bir aptallık” olarak nitelendirdi. Bu açıklama Londra ve Port-Louis’te yankı uyandırdı.
İNGİLTERE’NİN İÇ HUKUKUNDA DA TARTIŞMALAR SÜRÜYOR
Söz konusu gelişmelerin ardından, İngiltere Parlamentosunun üst kanadı Lordlar Kamarası’nda yapılması planlanan görüşmeler, 1966 tarihli anlaşmayla olası bir hukuki çelişki uyarıları üzerine ertelendi. İngiltere Kalkınma ve Afrika’dan Sorumlu Devlet Bakanı Jennifer Chapman, ilgili iç hukuk düzenlemeleri ve uluslararası anlaşmalar tamamlanmadan herhangi bir onayın mümkün olmadığını açıkladı.
Takvim kısıtlamaları da süreci zorlaştırıyor. İngiliz basınına göre, yürürlükteki yasalar, değiştirilmiş bir anlaşmanın parlamentoya sunulması ile onaylanması arasında en az 21 oturum günü bulunmasını şart koşuyor. Bu nedenle anlaşmanın, süreç hızlandırılsa dahi, 7 Mart’tan önce yürürlüğe girmesinin mümkün olmadığı ifade ediliyor.
İç politikada da tartışmalar sürüyor. Gölge kabinede Dışişleri Bakanı olan Priti Patel, hükümeti “Chagos’u 35 milyar sterline teslim etmekle” suçlayarak, kamuoyunun ve parlamentonun yanıltıldığını ve ulusal güvenliğin riske atıldığını savundu. Downing Street ise anlaşmanın uluslararası hukuka uygun olduğunu ve İngiliz ve ABD’li yetkililerin Diego Garcia üssünün geleceğini güvence altına almak için birlikte çalışmayı sürdürdüğünü bildirdi.
CHAGOS ADALARI KRİTİK ÖNEMDE
1966 tarihli anlaşma, ABD’ye Birleşik Krallık ile yaptığı düzenleme çerçevesinde Chagos Takımadaları’nı, özellikle Diego Garcia Adası’nı askeri amaçlarla kullanma hakkı tanıyor. Takımadalar, Hint Okyanusu’nda, Maldivler’in yaklaşık 500 kilometre güneyinde yer alan yedi atolden ve 60’tan fazla adadan oluşuyor.
Fransa’nın 18. yüzyılın sonlarında Mauritius’a bağlı olarak kontrol altına aldığı Chagos Takımadaları, 1814’te Paris Antlaşması ile İngiltere’ye geçti. İngiltere, 1965’te Mauritius’ten ayırdığı takımadaları, Port-Louis yönetiminin iddiasına göre, 1968’de verilen bağımsızlık karşılığında elinde tuttu. O tarihten bu yana Diego Garcia’da bulunan İngiltere–ABD ortak askeri üssü nedeniyle yaklaşık 2 bin ada sakini zorla yerinden edildi.