Gine-Bissau, ABD tarafından finanse edilen ve yeni doğan bebekler üzerinde yürütülmesi planlanan tartışmalı hepatit B aşısı çalışmasını askıya aldığını açıkladı. Karar, etik kaygılar ve kurumlar arasında yaşanan çelişkili açıklamaların ardından alındı. Gine-Bissau Sağlık Bakanlığı, çalışmanın ülkenin ulusal halk sağlığı enstitüsü tarafından teknik ve etik incelemeye tabi tutulacağını duyurdu. Askıya alma kararı, haftalardır süren belirsizlik ve uluslararası tartışmaların ardından geldi.
SAĞLIK BAKANI: KOORDİNASYON EKSİKLİĞİ VAR
Gine-Bissau Sağlık Bakanı Quinhin Nantote, düzenlediği basın toplantısında kararın gerekçesini şu sözlerle açıkladı:
“Çalışma konusunda nihai bir karar alınmasını sağlayacak koordinasyon yoktu. Bu nedenle deneyi askıya almaya karar verdik.”
Kararın, Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (Africa CDC) ev sahipliğinde yapılan bir toplantının ardından alındığı bildirildi.
KURUMLAR ARASI ÇELİŞKİLİ AÇIKLAMALAR
Africa CDC’den bir yetkili geçen hafta denemenin ilerlemeyeceğini açıklamıştı. Ancak ABD Sağlık Bakanlığı, Nature dergisine yaptığı açıklamada çalışmanın hâlâ planlandığı şekilde devam ettiğini savundu.
ABD Sağlık Bakanlığı yetkilisi Emily Hilliard, şu ifadeleri kullandı:
“Çalışma planlandığı gibi ilerliyor ve ortaklarımızla protokolleri tamamlamak için çalışıyoruz.”
14 BİN BEBEK ÜZERİNE İKİ FARKLI AŞI UYGULANACAKTI
Söz konusu araştırma, Güney Danimarka Üniversitesi’ne bağlı Bandim Sağlık Projesi tarafından tasarlandı ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nden (CDC) sağlanan 1,6 milyon dolarlık fonla destekleniyor.
Araştırma kapsamında 2026’dan itibaren 14 bin yeni doğan bebeğin rastgele iki gruba ayrılması planlanıyordu. Bir gruba doğumda hepatit B aşısı yapılacak, diğer gruba ise aşı altı haftalık olana kadar verilmeyecekti.
Araştırmacılar, bu tasarımın aşının bebek sağlığı üzerindeki “geniş etkilerini” incelemek için fırsat sunduğunu savundu.
Ancak birçok uzman, hepatit B yaygınlığının yaklaşık yüzde 19 olduğu Gine-Bissau’da bebeklerin hayati bir aşıdan mahrum bırakılmasının etik olmadığını belirtti.
Sidney Üniversitesi’nden küresel sağlık uzmanı Prof. Seye Abimbola, çalışmaya sert tepki göstererek şunları söyledi:
“Afrikalı çocuklar, ABD’de aşıların azaltılması yönünde bir argüman üretmek için kullanılıyor. Bu son derece sorunlu.”
ABD’nin bu yıl kendi aşı takviminden hepatit B’nin doğumda bir doz yapılması önerisini çıkardığına dikkat çekildi. ABD Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr., aşı karşıtı kampanyalarıyla tanınan bir isim.
Bandim Health ise çalışma tasarımına yönelik eleştiriler hakkında yorum yapmazken, ABD Sağlık Bakanlığı araştırmanın “en yüksek bilimsel ve etik standartlara” dayandığını savundu.
”AFRİKA’NIN SORUNLARI AFRİKALILAR İÇİN ÇÖZÜLMELİ”
Nijeryalı doktor ve küresel sağlık araştırmacısı Abdulhammad Babatunde, Guardian’a yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Afrikalılar, fon sağlayıcıların merakını gidermek için değil, Afrika’nın sorunlarını çözmek için araştırma istiyor.”
Babatunde, kontrol grubundaki bebeklerin standart bakımın altında bırakılmasının kabul edilemez olduğunu vurguladı.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), hepatit B aşısının tüm yeni doğanlara doğumdan sonraki ilk 24 saat içinde yapılmasını öneriyor. Gine-Bissau’da ise aşı hâlen altı haftalıkken uygulanıyor. Evrensel doğum aşısı uygulamasının 2028’de başlaması planlanıyor.
ETİK ONAY SÜRECİ DE TARTIŞMALI
Sağlık Bakanı Nantote, denemenin ilk versiyonunun ülkenin etik kurulu tarafından onaylandığını, ancak daha sonra yapılan değişikliklerin yeniden değerlendirilmediğini açıkladı.
Ayrıca araştırmacıların Danimarka ya da ABD’deki etik kurullardan onay alıp almadığının da belirsiz olduğu bildirildi. Helsinki Bildirgesi, hem ev sahibi hem de destekleyici ülkelerde etik kurul onayını zorunlu kılıyor.
Yetkililer, Gine-Bissau’daki ağır yaşam ve sağlık koşullarına da dikkat çekti. Ülkede nüfusun dörtte birinden azı temiz su ve sanitasyon gibi temel hizmetlere erişebiliyor. Anne ölümleri yüksek seviyede seyrederken, sıtma ülkedeki başlıca ölüm nedenlerinden biri olmaya devam ediyor.
Kaynak: Ajanslar