Fildişi Sahili, Alman etnolog Hans Himmelheber’in onlarca yıl süren araştırmaları sırasında topladığı ve Almanya’dan iade edilen sanat eserleri ile kültürel objeleri, Abidjan ve Man şehirlerinde düzenlenen sergilerle ilk kez kamuoyuna açtı. Sergi, Avrupa’daki müzelerin eski sömürgelerden alınan eserleri iade etmeleri yönündeki baskının arttığı bir dönemde gerçekleştiriliyor.
1930’lu yıllardan 1970’lere kadar Fildişi Sahili’nin farklı bölgelerinde araştırmalar yapan Himmelheber, yerel sanatçılardan ritüel ve gündelik kullanım eşyaları satın almış, aynı zamanda toplulukları fotoğraf ve filmle belgeledi. Bu kapsamda yaklaşık 100 eser, 15 bin civarında fotoğraf ve bir düzine film ait oldukları ülkeye iade edildi.
FARKLI HALKLARA AİT ESERLER
İade edilen koleksiyon; Senufo, Dan, Baoule ve Guro halklarına ait maskeler, heykeller ve törensel objeler şehrinde sergileniyor.
Abidjan’daki sergide, daha önce İsviçre’nin Zürih şehrindeki Rietberg Müzesi’nde yer alan maskeler, oyma figürler ve törensel kaşıklar ziyaretçilerin ilgisini çekti. Sergi, Himmelheber’in saha yolculuklarını ve çalışmalarını da konu alıyor ve 8 Mart’a kadar ziyaret edilebilecek.
FOTOĞRAFLAR VE FİLMLER İADE EDİLDİ
Sergide, 2003’te hayatını kaybeden Himmelheber’in çektiği binlerce dijitalleştirilmiş fotoğraf ve filmden seçmelerin yanı sıra, iade edilen 107 objeden 24’ü yer alıyor. Öne çıkan eserler arasında bir “wabele” başlık maskesi ile zarif hatlara sahip bir Dan koşucu maskesi bulunuyor.
Rietberg Müzesi Afrika ve Okyanusya Koleksiyonları Başkanı Michaela Oberhofer, Himmelheber’in eserleri genellikle satın aldığını belirterek:
“Ancak bazen insanları satışa zorlayan sömürgeci bağlamı göz ardı edemeyiz.” dedi.
”KOLEKSİYONLARIMIZ İÇİN ÇOK ÖNEMLİ”
Abidjan Medeniyetler Müzesi Direktörü Francis Tagro ise iadenin önemine dikkat çekerek:
“Bu bağış, koleksiyonlarımızı çeşitlendirmek için çok önemli.” ifadesini kullandı.
Müzenin, tadilat çalışmalarının ardından yıl sonuna doğru yeniden açılması planlanıyor. 2025 yılında İsviçre ile Fildişi Sahili arasında kültürel varlıkların iadesine ilişkin bir anlaşma imzalandı. Anlaşma, iadeye eşlik eden araştırma projeleri ve atölye çalışmalarını da kapsıyor. Bu çerçevede Himmelheber’in fotoğraf ve filmleri, sık sık ziyaret ettiği 16 Dan köyünde de gösterildi. Oberhofer, bu gösterimlerin etkisini:
“Bazı insanlar atalarını tanıdı; bu çok duygulandırıcıydı.” sözleriyle anlattı.
”AFRİKA SANATI ANONİM DEĞİLDİR”
Himmelheber’in oğlu Eberhard Fischer ise Afrika sanatına bakış açısına değinerek:
“Afrika sanatı anonimleştirildi. Ama babam sanatçılara Picasso ya da Paul Klee kadar ciddiyetle yaklaştı.” dedi. Oberhofer de araştırmaların, Afrika sanatının yalnızca maskeler ve figürlerden ibaret olmadığına dikkat çektiğini vurguladı.
Öte yandan Fildişi Sahili, 1916’da Fransız sömürge birlikleri tarafından ele geçirilen Djidji Ayokwe ‘konuşan davulunun’, Temmuz ayında Fransız parlamentosu tarafından onaylanan iadesini bekliyor.
Kaynak: Ajanslar