ABD’nin üçüncü ülke sınır dışı etme politikası kapsamında Gana’ya gönderilen Batı Afrikalı göçmenlerin, burada kısa süre tutulduktan sonra geldikleri ülkelere geri gönderildiği ortaya çıktı. Avukatlar ve insan hakları örgütleri, bu uygulamanın ABD ve uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunurken, Gana ve ABD yönetimleri iddialara yanıt vermedi.
ABD’DEN GANA’YA ORADAN KENDİ ÜLKELERİNE
Reuters’ın avukatlarla yaptığı görüşmeler, her iki ülkedeki dava dosyaları ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi’ne yapılan başvurulara göre, ABD geçen yıl Gana’ya 30’dan fazla üçüncü ülke vatandaşını sınır dışı etti. Bu kişilerin en az 22’sinin, ABD mahkemelerinden ülkelerine gönderilmelerini engelleyen koruma kararları bulunmasına rağmen, Gana tarafından geldikleri ülkelere zorla geri gönderildiği belirtildi.
Avukatlar, bu geri göndermelerin sistematik olduğunu ve hiçbir müvekkillerinin sınır dışı edilmeden önce itiraz hakkı kullanamadığını söyledi.
KUYATEH YAŞADIKLARINI ANLATTI
Bu uygulamaların kamuoyuna yansımasında, Sierra Leone vatandaşı Rabbiatu Kuyateh’in yaşadıkları etkili oldu. ABD göçmenlik yetkilileri tarafından Temmuz ayında gözaltına alınan Kuyateh, babasının siyasi muhalefetle bağlantıları nedeniyle ülkesinde işkenceye uğrama riski bulunduğunu söyleyerek Sierra Leone’ye gönderilmemek için başvuruda bulundu. Bir göçmenlik hakimi bu talebi kabul etti.
Ancak Kuyateh, 5 Kasım’da Sierra Leone yerine Gana’ya sınır dışı edildi. Kuyateh’e göre, Accra’da altı gün boyunca bir otelde gözetim altında tutulduktan sonra zorla Sierra Leone’ye gönderildi.
O dönemde sosyal medyada yayılan ve ailesi tarafından doğrulanan görüntülerde, yeşil ve siyah üniformalı kişilerin Kuyateh’i otel odasının zemininde sürükleyerek bir minibüse götürdüğü görülüyor. Videoda Kuyateh’in, “Gitmiyorum!” diye bağırdığı duyuluyor.
”AMERİKA’YI İKİNCİ EVİM OLARAK GÖRÜYORUM”
Reuters muhabirleri, Kuyateh ile Kasım ayında Sierra Leone’den kaçarak sığındığı başka bir Batı Afrika ülkesinde görüştü. Güvenlik gerekçesiyle bulunduğu ülkenin adının açıklanmasını istemeyen Kuyateh, ABD’de yaşayan ailesinden uzak kalmanın kendisini derinden etkilediğini söyledi. Kuyateh:
“Amerika’yı ikinci evim olarak görüyorum. Bütün ailem orada.” ifadelerini kullandı.
Yaklaşık 30 yıldır Maryland’de yaşayan Kuyateh, avukatının aktardığına göre 1991-2002 yılları arasındaki iç savaştan kaçarak ABD’ye geldi. Ancak bir duruşmaya katılmaması nedeniyle sığınma başvurusu reddedildi ve vize süresini aşması gerekçesiyle sınır dışı edilme kararı verildi.
Kuyateh, ABD makamlarına sunduğu belgelerde, Sierra Leone’de savaş sırasında gözaltına alındığını ve tecavüze uğradığını, 2014’teki bir ziyarette ise kardeşinin babasının siyasi faaliyetleri nedeniyle işkence gördüğünü belirtti. Reuters, bu iddiaları bağımsız olarak doğrulayamadı.
”GANA GÜVENLİ BİR ÜÇÜNCÜ ÜLKE DEĞİL”
Göçmen hakları savunucuları, ABD’nin üçüncü ülkelere sınır dışı uygulamasının “geri gönderme yasağını” aşmak için kullanıldığını savunuyor. New York’taki Columbia Hukuk Fakültesi Göçmen Hakları Kliniği Direktörü Elora Mukherjee:
“Gana ve Ekvator Ginesi, geri göndermeye itiraz için anlamlı bir fırsat sunmuyorsa, güvenli üçüncü ülkeler değillerdir.” dedi. Mukherjee:
“Üçüncü ülkeler, geri gönderme yasağını aşmak için kullanılamaz.” ifadelerini kullandı.
ABD: “YASAL SÜREÇ TAMAMLANDI”
ABD İç Güvenlik Bakanlığı Sözcüsü Tricia McLaughlin ise Reuters’e yaptığı açıklamada, Gana ve Ekvator Ginesi’ne gönderilenlerin tamamının “yasal süreçten geçmiş ve sınır dışı kararı kesinleşmiş yasadışı göçmenler” olduğunu söyledi. McLaughlin:
“Yasayı yazıldığı gibi uyguluyoruz. Bir hakim bir kişinin ülkede kalma hakkı olmadığına karar verirse, onu sınır dışı ederiz.” ifadelerini kullandı.
McLaughlin, Gana’dan sonra yapılan geri göndermelerle ilgili sorulara yanıt vermedi.
GANA SESSİZ, SORUŞTURMA SÜRÜYOR
Gana Dışişleri Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Göçmenlik Servisi, ABD’den gönderilen göçmenlerin akıbetine ilişkin soruları yanıtsız bıraktı. Sierra Leone ve Ekvator Ginesi hükümetlerinden de açıklama gelmedi.
Gana İçişleri Bakanlığı, 12 Kasım’da Kuyateh’in maruz kaldığı muameleyle ilgili soruşturma başlatıldığını duyurdu. Ancak soruşturmanın sonucu henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Felix Kwakye Ofosu ise bir basın toplantısında:
“Geldikleri anda işlemleri tamamlanarak menşe ülkelerine gönderiliyorlar.” dedi.
BU UYGULAMA AFRİKA’DA YAYGINLAŞIYOR
Reuters’ın tespitlerine göre, ABD’nin benzer şekilde Ekvator Ginesi’ne gönderdiği en az üç kişinin de daha sonra kendi ülkelerine geri gönderildiği belirlendi. En az altı Afrika ülkesinin, ABD’den üçüncü ülke vatandaşlarını kabul etmeyi kabul ettiği, ancak bu anlaşmaların detaylarının kamuoyuna açıklanmadığı bildirildi.
İnsan hakları örgütleri, bu uygulamaların zulüm, işkence ve keyfi gözaltı risklerini artırdığı uyarısında bulunuyor.