Uganda’da başkanlık seçimleri, 15 Ocak Perşembe günü sandık merkezlerinde yaşanan ciddi gecikmeler ve günlerdir süren internet kesintisi nedeniyle tartışmalar eşliğinde başladı. Başkent Kampala başta olmak üzere birçok bölgede oy verme işlemleri planlanan saatten saatler sonra başlayabildi. Uganda Ulusal Seçim Komisyonu, bazı sandık merkezlerinin “teknik sorunlar” nedeniyle sabah 07.00’de açılmadığını, kimi merkezlerde gecikmenin dört saate kadar çıktığını duyurdu. Komisyon, seçmenlerin oy kullanma hakkının engellenmemesi için sandık görevlilerine biyometrik sistemler yerine kağıt kayıt defterlerini kullanma talimatı verdi.
Yaklaşık 45 milyon nüfusa sahip ülkede 21,6 milyon kayıtlı seçmen bulunuyor. Normalde saat 16.00’da sona ermesi gereken oy verme işlemleri, gecikmeler nedeniyle bir saat uzatılarak 17.00’ye kadar devam etti. Seçim sonuçlarının anayasa gereği 48 saat içinde açıklanması gerekiyor.
İNTERNET KESİNTİSİ TEPKİLERE YOL AÇTI
Seçimler, hükümetin Salı günü başlattığı ve günlerdir süren internet kesintisi altında yapıldı. Yetkililer kesintiyi “yanlış bilgilendirme, seçim hileleri ve şiddete teşvik” gerekçesiyle savunurken, muhalefet ve insan hakları örgütleri uygulamayı anti-demokratik bir yöntem olarak eleştirdi. İnternetin kapatılması bankacılık ve iletişim gibi kritik sektörlerde de aksamalara yol açtı.
81 yaşındaki Cumhurbaşkanı Yoweri Museveni, 1986’dan bu yana sürdürdüğü iktidarını beşinci on yıla taşımak için yedi rakibiyle yarışıyor. En güçlü rakiplerden biri, müzisyenlikten siyasete giren ve Ulusal Birlik Platformu’nun (NUP) adayı olan Robert Kyagulanyi Ssentamu, bilinen adıyla Bobi Wine.
Wine, seçim günü hile yapıldığını öne sürerek biyometrik seçmen doğrulama cihazlarının çalışmadığını ve “oy pusulası doldurma” olayları yaşandığını iddia etti. X platformunda yaptığı paylaşımda:
“Birçok sandık görevlimiz ve gözetmenimiz kaçırıldı, diğerleri ise sandık merkezlerinden kovuldu.” ifadelerini kullandı.
SEÇMENLER VE ADAYLAR TEPKİLİ
Sabah saatlerinden itibaren sandık merkezlerinin önünde toplanan kalabalıklar, gecikmelere tepki gösterdi. Kampala’daki bir sandık merkezinde bekleyen milletvekili adayı Umaru Mutyaba, yaşanan durumu “sinir bozucu” sözleriyle tanımladı.
Muhalefetin önde gelen isimlerinden ve Kira belediyesinde yeniden seçilmek isteyen milletvekili Ssemujju Nganda ise Associated Press’e yaptığı açıklamada, oy vermek için üç saattir sırada beklediğini belirterek, gecikmelerin özellikle muhalefetin güçlü olduğu kentsel bölgelerde katılımı düşüreceğini söyledi. Nganda, “Tam bir kaos olacak” dedi.
MUSEVENİ’DEN AÇIKLAMA
Cumhurbaşkanı Museveni, bazı sandık merkezlerinde biyometrik cihazların çalışmadığı yönünde bilgilendirildiğini belirterek, seçim komisyonunun kağıt tabanlı sisteme dönme kararını desteklediğini söyledi. Sahtekarlık iddialarıyla ilgili ise yorum yapmadı.
Bağımsız analist ve köşe yazarı Nicholas Sengoba, kentsel ve muhalefetin güçlü olduğu bölgelerde oy verme işlemlerinin gecikmesinin iktidar partisine avantaj sağladığını dile getirdi.
Seçim öncesinde başkent Kampala başta olmak üzere birçok bölgede yoğun güvenlik önlemleri alındı, sokaklara askeri birlikler konuşlandırıldı. Uluslararası Af Örgütü, güvenlik güçlerinin “acımasız bir baskı kampanyası” yürüttüğünü belirterek, Kasım ayında Doğu Uganda’daki bir muhalefet mitinginde yaşanan ve bir kişinin ölümüyle sonuçlanan müdahaleyi hatırlattı.
Museveni, Salı günü düzenlenen son mitinginde seçmenlere sandığa gitme çağrısı yaparak:
“Gidip oy kullanın, özgürlüğünüze müdahale etmeye çalışan herkes ezilecek. Bu disiplinsizliğe son vermeye hazırız.” dedi.
Ulusal Seçim Komisyonu Başkanı Simon Byabakama ise halka itidal çağrısında bulunarak:
“Sahip olduğumuz barışı koruyalım. Medeni ve hoşgörülü olalım.” ifadelerini kullandı.
TARTIŞMALI BİR SİYASİ GEÇMİŞ
Uganda, İngiliz sömürge yönetiminden bağımsızlığını kazandığı yaklaşık 60 yıl boyunca cumhurbaşkanlığı görevinde barışçıl bir iktidar değişimine tanıklık etmedi. Museveni, Afrika’da en uzun süre görev yapan üçüncü lider konumunda. Ülkede şeffaflık, askeri müdahale, kalıtsal yönetim ihtimali ve seçim hileleri konusundaki endişeler, bu seçim öncesinde de yoğun şekilde dile getirildi.
Diğer yandan muhalefetin deneyimli isimlerinden, dört kez başkan adayı olan Kizza Besigye’nin Şubat 2025’te vatana ihanet suçlamasıyla tutuklanmasının ardından halen cezaevinde bulunması da seçimlerin adil ortamda yapılıp yapılmadığına ilişkin tartışmaları artırıyor.