Çin, Rusya ve İran’ın da aralarında bulunduğu bazı BRICS ülkelerinin katıldığı ortak deniz tatbikatları, Güney Afrika kıyıları açıklarında başladı. Güney Afrika yönetimi, bu manevraları küresel ölçekte artan deniz güvenliği gerilimlerine karşı hayati bir adım olarak tanımlıyor.
Cumartesi günü başlayan ve bir hafta sürecek “Will for Peace 2026” tatbikatları, Hint Okyanusu ile Atlas Okyanusu’nun birleştiği noktada bulunan Simon’s Town’da, Çin liderliğinde yürütülüyor. Çin Savunma Bakanlığı’na göre tatbikatlar; arama-kurtarma, deniz saldırı operasyonları ve teknik bilgi alışverişi gibi faaliyetleri kapsıyor.
Tatbikatlara katılan ülkelerin savaş gemileri, Güney Afrika ile ABD arasındaki ilişkilerin ciddi şekilde gerildiği bir dönemde bölgede bulunuyor. Washington, BRICS bloğunu ekonomik bir tehdit olarak görüyor.
BRICS ismi; Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika ülkelerinin baş harflerinden oluşuyor. Güney Afrika hâlihazırda grubun dönem başkanlığını yürütüyor. Ancak kurucu üyelerden Hindistan ve Brezilya, tatbikatlara katılmadı.
Peki bu tatbikatlar neden önemli? Amaçları ne? Ve bazı kurucu üyeler neden dışarıda kaldı?
TATBİKATLARA KİMLER KATILIYOR?
Çin ve İran muhrip gönderirken, Rusya ve Birleşik Arap Emirlikleri korvet ile katıldı. Güney Afrika ise orta büyüklükte bir fırkateyn konuşlandırdı. Cumartesi günü Cape Town’un güneyinde düzenlenen açılış töreninde konuşan Çinli yetkililer, Brezilya, Mısır, Endonezya ve Etiyopya’nın tatbikatlara gözlemci olarak katıldığını açıkladı.
Güney Afrika Ortak Görev Gücü Komutanı Kaptan Nndwakhulu Thomas Thamaha, tatbikatların sadece askeri bir faaliyet olmadığını, BRICS ülkeleri arasında bir niyet beyanı anlamına geldiğini söyledi.
Ev sahibi ülke, tatbikatları “deniz taşımacılığı ve deniz ekonomisinin güvenliğini sağlama” hedefi taşıyan bir BRICS Plus operasyonu olarak tanımladı. BRICS Plus, bloğun çekirdek üyeler dışındaki ülkelerle de jeopolitik angajman kurmasını amaçlayan genişleme formatı.
Güney Afrikalı yetkililer, blokun tüm üyelerinin tatbikatlara davet edildiğini belirtti. İran, BRICS’e 2024 yılında katıldı. Aynı dönemde blok Mısır, Etiyopya, Suudi Arabistan ve BAE’yi de bünyesine dahil etti.
NEDEN ÖNEMLİ?
Güney Afrika daha önce de Çin ve Rusya ile deniz tatbikatları gerçekleştirmişti.Kaptan Thamaha:
“Bu tatbikatlar, birlikte hareket etme kararlılığımızın bir göstergesidir. Giderek karmaşıklaşan deniz güvenliği ortamında bu tür iş birlikleri bir tercih değil, zorunluluktur.”
Güney Afrika Savunma Bakanlığı ise tatbikatların; deniz ticaret yollarını koruma, ortak operasyonel prosedürleri geliştirme ve barışçıl deniz güvenliği girişimlerini destekleme konusunda donanmalar arasındaki iş birliğini derinleştirdiğini vurguladı.
Tatbikatlar, küresel jeopolitik gerilimin arttığı bir dönemde gerçekleştiriliyor. ABD’nin, Batı yaptırımlarını ihlal ettiği gerekçesiyle Venezuela bağlantılı bir Rus petrol tankerine Kuzey Atlantik’te el koymasından yalnızca üç gün sonra başladı.
Bu gelişme, ABD’nin Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’yu, eşi Cilia Flores ile birlikte Caracas’tan kaçırdığı askeri operasyonun ardından geldi. ABD Başkanı Donald Trump, Venezuela’yı “yönetme” ve ülkenin geniş petrol rezervlerini kullanma sözü vermişti.
Trump yönetimi ayrıca Küba, Kolombiya ve İran’a karşı askeri tehditlerde bulunurken, Danimarka’ya bağlı yarı özerk bölge Grönland da bu söylemlerin hedefi oldu.
TRUMP BRICS’E NASIL BAKIYOR?
Trump, bazı BRICS üyelerini “Amerikan karşıtı politikalar izlemekle” suçluyor. Washington’un Çin ve Rusya ile ilişkileri gerginliğini korurken, Trump İran’ı da sert şekilde hedef aldı. Hindistan’a ise Rusya’dan petrol aldığı gerekçesiyle ağır tarifeler uyguladı.
Trump, Temmuz ayında gelişmekte olan ülkelerin yıllık zirvesi öncesinde yaptığı açıklamada, BRICS ülkelerini ek yüzde 10 gümrük vergisiyle tehdit etmişti. Trump
“BRICS denen bu altı ülkelik grubu ilk duyduğumda onları çok sert vurdum. Eğer gerçekten anlamlı bir şekilde birleşirlerse, bu çok hızlı biter. Kimsenin bizimle oyun oynamasına izin veremeyiz.” ifadelerini kullandı.
BRICS liderleri Temmuz ayındaki ortak bildirilerinde, ABD’yi isim vermeden tek taraflı tarifeleri ve İran’a yönelik askeri saldırıları eleştirdi.
KİMLER TATBİKATA KATILMADI VE NEDEN?
BRICS’in iki kurucu üyesi Hindistan ve Brezilya tatbikatlara katılmadı. Brezilya gözlemci olarak yer alırken, Hindistan tamamen uzak durdu. Trump’ın yeniden Beyaz Saray’a dönmesinden sonra Hindistan–ABD ilişkileri ciddi darbe aldı. Hindistan’ın Rus petrolü alması, iki ülke arasındaki en büyük gerilim başlıklarından biri.
Trump, Hint mallarına yüzde 50 gümrük vergisi uyguladı. Bu oran dünyadaki en yüksek seviyelerden biri. Medyaya göre Trump, bu oranın yüzde 500’e çıkarılmasını öngören yeni bir yasayı da onayladı. Ayrıca ABD, Hindistan öncülüğündeki Uluslararası Güneş Enerjisi İttifakı’ndan çekildi.
Observer Research Foundation’dan analist Harsh Pant, Hindistan’ın tatbikata katılmamasının nedenini şöyle açıklıyor:
“Bu, ABD ile ilişkileri dengeleme çabası. Ayrıca bu tür savaş tatbikatları BRICS’in asli misyonu değil.”
Pant’a göre Çin, Rusya, İran ve kısmen Güney Afrika için bu tatbikatlar, ABD’ye karşı konumlanma anlatısını güçlendiriyor. Ancak Hindistan, BRICS’in askeri bir yapıya evrilmesinden rahatsız.
Pant ayrıca BRICS Plus içindeki ülkeler arasında (örneğin İran ile BAE veya İran ile Mısır arasında) ciddi görüş ayrılıkları bulunduğunu ve bu nedenle bloğun askeri ittifaka dönüşmesinin zor olduğunu belirtiyor.
ÖNCEKİ TATBİKATLAR
Güney Afrika, Rusya ve Çin ile daha önce Exercise Mosi adıyla iki tatbikat gerçekleştirdi. İlki Kasım 2019’da, ikincisi ise Şubat 2023’te, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin birinci yılında yapıldı. Bu durum Batı’dan sert tepkiler almıştı.
Üçüncü tatbikatın 2025 sonunda yapılması planlanıyordu. Ancak Güney Afrika’daki G20 Zirvesi ile çakışması nedeniyle ertelendi. ABD, G20’ye de temsilci göndermemişti. Bugünkü Will for Peace 2026, bu tatbikatların üçüncü versiyonu.
GÜNEY AFRİKA İÇİN RİSKLER NELER?
Tatbikatlar, Washington ile Pretoria arasındaki gerilimi daha da artırabilir. Trump, Güney Afrika ürünlerine yüzde 30 gümrük vergisi uyguluyor. Gerilimin bir diğer nedeni ise Güney Afrika’nın, İsrail’i Gazze’de soykırım yapmakla suçlayarak Uluslararası Adalet Divanı’na taşıması. Mahkeme, İsrail’in eylemlerinin soykırım teşkil edebileceğini makul bulmuştu.
Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, Mayıs ayında ilişkileri düzeltmek için Washington’u ziyaret etti. Ancak Trump, beyaz çiftçilere yönelik sistematik katliam olduğu yönünde asılsız iddialar dile getirdi. Ramaphosa bu iddiaları reddetti. Ülkedeki hiçbir siyasi parti “beyaz soykırımı” iddiasını kabul etmiyor.
Tatbikatlar ayrıca Güney Afrika’daki koalisyon ortağı Demokratik İttifak (DA) tarafından da eleştirildi. Parti, BRICS’in savunma rolü veya ortak askeri doktrini olmadığını savundu. DA sözcüsü Chris Hattingh, BRICS’in Güney Afrika’yı “uluslararası güç mücadelelerinde bir piyon hâline getirdiğini” söyledi.
Kaynak: Al Jazeera