Nepal ve Madagaskar’da bu yıl patlak veren kitlesel protestolar, gençlerin ağır silahlı polisler ve gözaltı tehdidiyle karşı karşıya kalmasına rağmen her iki ülkede de hükümetlerin devrilmesiyle sonuçlandı.
2025 birçokları tarafından “protestoların yılı” olarak tanımlanırken, Asya ve Afrika’nın çeşitli bölgelerinde gençleri sokağa döken dalganın ilham kaynağı olarak sıklıkla 2024’te Bangladeş’te otoriter lider Şeyh Hasina’yı deviren halk hareketi gösteriliyor. Her ülkede istenen değişim sağlanamasa da Sri Lanka’dan Timor-Leste’ye kadar uzanan protestoların ortak noktası dikkat çekti: Z Kuşağı bu hareketlerin itici gücüydü.
Yaklaşık 1997–2012 yılları arasında doğan; iklim belirsizliği ve sosyal medya çağında büyüyen Z Kuşağı, sık sık “kaygı nesli” olarak tanımlanıyor. Küresel Güney’de ise gençlerin yolsuzluk ve otoriter yönetimlere karşı sokağa çıkmasının temelinde, geleceklerine dair duydukları derin endişe yatıyor.
The Guardian, Togo, Nepal, Madagaskar, Kenya ve Fas’tan aktivistlerle konuştu. Hepsi, kendilerini harekete geçiren şeyin ortak bir enerji ve hükümetlerine –ve dünyaya– değişim istediklerini duyurma arzusu olduğunu vurguladı.
NE OLDU?
6 Haziran’da, yolsuzluğu eleştiren şarkılarıyla tanınan bir rapçinin tutuklanmasından yaklaşık bir hafta sonra, Togo’da gençler Devlet Başkanı Faure Gnassingbé yönetimindeki yolsuzluk ve baskıya karşı sokaklara çıktı. 25 yaşındaki öğrenci Bertin Bandiangou, onlarca gençle birlikte gözaltına alınıp işkence gördü; ancak protestoları sürdürmeye kararlı olduğunu söylüyor.
Aynı dönemde Kenya’da da protestolar yeniden alevlendi. Geçen yıl vergi artışlarına karşı başlayan Z Kuşağı isyanının ardından, Haziran 2025’te gözaltında ölen, sosyal ve siyasi yazılarıyla tanınan bir blog yazarının ölümü gençleri yeniden sokağa döktü. 29 yaşındaki Hanifa Adan Safia, hem 2024’te hem de 2025’te protestoların ön saflarında yer aldı.
Nepal’de ise Eylül ayında hükümet, yolsuzluk, kayırmacılık ve hükümet elitlerinin lüks yaşamlarını eleştirmek için kullanılan sosyal medya uygulamalarının yasaklanmasına duyulan öfke sonucu devrildi. Protestocular arasında 25 yaşındaki siyasi danışman Pradip Gyawali de vardı.
Bir ay sonra Madagaskar’da da Z Kuşağı öncülüğündeki protestolar hükümeti düşürdü. Şeffaflık savunucusu Shely Andriamihaja (26), öfkenin temelinde yine hükümet elitleri arasındaki yolsuzlukların bulunduğunu söylüyor.
Fas’ta ise Ekim ayında Agadir’de, aynı hastanede kısa sürede birkaç hamile kadının sezaryen sırasında hayatını kaybetmesi protestoları tetikledi. Sanatçı Imad Zoukanni (28), gösterilerin kısa sürede Marakeş’e yayıldığını; gençlerin hem sağlık sistemine hem de yüksek işsizliğe öfke duyduğunu belirtiyor. Aktivistlere göre hükümetin, yaklaşan futbol turnuvaları için harcama yaparken halkın temel ihtiyaçlarını ihmal etmesi tepkileri artırdı.
“HER ŞEY YOLSUZLUKLA İLGİLİ”
Hanifa – Kenya:
“Yolsuzluk, diğer tüm krizleri daha da derinleştiren temel yara. Hastanelerden, okullardan, yollardan ve gıda güvenliğinden doğrudan çalıyor. Milyarlarca dolar yağmalanırken üniversite mezunları sokakta şeker satıyor, hastalar kamu hastanelerinde ölüyor.”
Shely – Madagaskar:
“Gençleri sokağa döken şey kötü yönetim ve yolsuzluktu. Gençler, özellikle üniversitelerde, bu sistemin ilk kurbanları.”
Imad – Fas:
“Her şey yolsuzlukla ilgili. İnsanların yaşamına, eğitime ve sağlığa yatırım yapmak yerine ülkeyi dışarıya hoş göstermekle uğraşıyorlar. Verilen sözler gerçek hayatta karşılık bulmuyor.”
“EN BÜYÜK SORUN İŞSİZLİK”
Bertin – Togo:
“Bugün gençlerin bir numaralı sorunu işsizlik. Bu da yolsuzluğun sonucu. Diplomalar var ama iş yok; insanlar ay sonunu getiremeyen işlerde çalışmak zorunda.”
Pradip – Nepal:
“Birçok arkadaşım eğitim ya da iş için yurtdışına gitmek zorunda kaldı. Protestolara katılan gençlerin çoğu iş bulamıyordu. Başkent dışında fırsat neredeyse yok.”
Imad – Fas:
“İş sadece para değil; onur, bağımsızlık ve umut demek. Eğitimli gençler için kapılar kapalı.”
KAMUSAL HİZMETLER ÇÖKÜYOR
Aktivistlere göre artan vergilere rağmen sağlık, eğitim ve ulaşım gibi temel hizmetlerin kötüleşmesi, öfkeyi daha da büyüttü. Madagaskar’da su ve elektrik kesintileri; Fas’ta sağlık sistemindeki ihmaller; Kenya’da kamu hizmetlerinin yetersizliği protestoların başlıca gerekçeleri arasında yer aldı.
Gençler, farklı ülkelerdeki Z Kuşağı protestolarını yakından takip ettiklerini ve birbirlerine moral verdiklerini söylüyor. Kenya’daki aktivistlere göre bu hareket, Bangladeş’ten Peru’ya uzanan küresel bir gençlik uyanışının parçası.
SIRADA NE VAR?
Bertin – Togo:
“Öncelik siyasi tutukluların serbest bırakılması. Ardından Gnassingbé’nin gitmesi gerekiyor. Kaynaklardan bir avuç insan faydalanırken halk günde tek öğünle yaşamamalı.”
Pradip – Nepal:
“Geçiş hükümeti seçimlere hazırlanıyor. Yeni parlamentoda gençlerin sesi olmasını umuyoruz.”
Shely – Madagaskar:
“Onurlu bir yaşam, kaliteli eğitim ve fırsatlara erişim istiyoruz. Hedeflediğimiz gelecek hâlâ uzak ama artık o yolda ilerliyoruz.”