Gana’nın ilk cumhurbaşkanı ve Pan-Afrika düşüncesinin en etkili isimlerinden biri olan Kwame Nkrumah, ölümünün yıl dönümünde Afrika genelinde ve diaspora topluluklarında anılıyor. 25 Aralık 1972’de hayatını kaybeden Nkrumah, yalnızca Gana’nın bağımsızlık mücadelesine liderlik eden bir devlet adamı değil, aynı zamanda Afrika kıtasal birliğini savunan güçlü bir siyasi düşünür olarak tarihteki yerini koruyor.
1957’de Gana’yı Britanya sömürge yönetiminden kurtaran Nkrumah, ülkesinin bağımsızlığını tüm Afrika’nın özgürleşmesinin ilk adımı olarak tanımladı. 1960’ta cumhuriyetin ilan edilmesiyle Gana’nın ilk cumhurbaşkanı olan Nkrumah, görev süresi boyunca Pan-Afrikanizm ideolojisini yalnızca söylem düzeyinde değil, kurumsal ve siyasi hedeflere dayanan bir programa dönüştürmeye çalıştı. Ona göre Afrika’nın gerçek bağımsızlığı, ancak siyasi, ekonomik ve askeri bütünleşmeyle mümkün olabilirdi.
ANTİ-EMPERYALİZM VE KALKINMACI DEVLET ANLAYIŞI
Nkrumah’ın siyasi kişiliğinin merkezinde anti-emperyalizm ve kalkınmacı devlet anlayışı yer aldı. Batı’da aldığı eğitimin etkisiyle sosyalist ve Marksist düşünceleri Afrika koşullarıyla harmanlayan Nkrumah, güçlü bir kamu sektörü, stratejik alanlarda devlet müdahalesi ve sosyal adalet vurgusunu savundu. Akosombo Barajı gibi büyük altyapı projeleri, onun sanayileşme ve ekonomik bağımsızlık hedefinin somut örnekleri olarak öne çıktı.
Karizmatik ve merkeziyetçi liderliğiyle geniş halk kitlelerini mobilize eden Nkrumah, Halkın Kongresi Partisi aracılığıyla siyaseti kitlesel bir harekete dönüştürdü. Ancak ilerleyen yıllarda muhalefete yönelik baskılar, tek parti eğilimleri ve artan yürütme yetkileri, yönetimini tartışmalı hale getirdi. Destekçileri bu süreci “devrimi ve bağımsızlığı koruma zorunluluğu” olarak değerlendirirken, eleştirmenleri Nkrumah’ı otoriterleşmekle suçladı.
Dış politikada ise Nkrumah, bağlantısızlık ilkesini savunmakla birlikte açık bir anti-emperyalist çizgi izledi. Afrika Birliği Örgütü’nün kuruluş sürecinde aktif rol alan Nkrumah, ortak Afrika kurumları, kıtasal savunma mekanizmaları ve birleşik bir ekonomi fikrini güçlü biçimde savundu. Bu yaklaşımı, Soğuk Savaş döneminde Batılı güçlerle ilişkilerini gerilimli hale getirdi.
MİRASI ETKİSİNİ SÜRDÜRÜYOR
Bugün ölüm yıl dönümü dolayısıyla sadece Gana’da değil, bütün Afrika’da sosyal medyada ve çeşitli platformlarda yapılan paylaşımlarda, Nkrumah’ın Afrika birliği, neo-kolonyalizm eleştirisi ve bağımsız kalkınma vurgusu yeniden gündeme geliyor. Özellikle genç kuşaklar arasında, kıtanın güncel siyasi ve ekonomik sorunlarının Nkrumah’ın fikirleri ışığında yeniden değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiliyor.
1966’da askeri darbeyle görevden uzaklaştırılan Kwame Nkrumah, siyasi hayatı yarıda kesilmesine rağmen düşünsel mirasıyla Afrika siyasetinde kalıcı bir iz bıraktı. Bugün Accra’daki Kwame Nkrumah Anıt Mezarı başta olmak üzere birçok yerde anılan Nkrumah, Afrika’nın birlik ve özgürlük arayışının simge isimlerinden biri olmayı sürdürüyor.