Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin Güney Kivu eyaletindeki yollarda, isyancılar geçen hafta ele geçirdikleri kilit şehirden geri çekiliyor. Ancak işgal ettikleri bölgede yaşayan herkes, onların gidişinden memnun görünmüyor. KDC’nin doğusundaki son şiddet dalgası bir haftadan uzun süre önce başladı. Geçtiğimiz salı günü, hükümete karşı yıllardır süren bir isyan yürüten M23 silahlı grubuna bağlı savaşçılar, Ruanda ve Burundi sınırında yer alan stratejik öneme sahip Uvira şehrine girdi. Burası, Kongo ordusunun doğudaki son gerçek kalesiydi.
Birleşmiş Milletler ve ABD’nin Ruanda tarafından desteklendiğini söylediği bu savaşçılar, Kongo askerleri ve onlarla müttefik olan “Wazalendo” milisleriyle şiddetli çatışmalara girdi. Bu milisler, M23’ün yılın başlarında bölgedeki diğer başkentleri ele geçirmesinden sonra Uvira’yı üs olarak kullanıyordu.
M23 saldırısı, Kongo Cumhurbaşkanı Felix Tshisekedi ile Ruanda Devlet Başkanı Paul Kagame arasında ABD’de imzalanan bölgesel barış anlaşmasından yalnızca birkaç gün sonra gerçekleşti. Ayrıca, Katar’da M23 ile Kongo hükümeti arasında yıllardır süren çatışmaları sona erdirmeyi amaçlayan ayrı bir anlaşmanın imzalanmasının üzerinden de henüz bir ay geçmemişti.
Geçen çarşamba günü itibarıyla M23, orduyu şehirden çıkardı ve Uvira’nın kontrolünü ele geçirdi. Bir gün sonra, şehre ulaşan ilk uluslararası gazeteciler olarak biz de şehre girdik.
Yolda savaşın izleri açıkça görülebiliyordu. Askerler ve bazı siviller de dahil olmak üzere yol kenarlarına saçılmış cesetler, yanmış askeri araçlar ve yürüyerek ilerleyen yerinden edilmiş insanlar vardı. Bazıları kaçarken, görüştüğümüz birçok kişi ise M23’ün haftalar içinde Uvira’ya doğru ilerlediği sırada sığındıkları kasaba ve şehirlerden geri dönüyordu.
Şehre yaklaşırken son çatışmaların yarattığı yıkıma tanık olduk. Etrafımızda yok edilmiş kamyonlar vardı; bazılarının içinde hâlâ yanmış asker cesetleri bulunuyordu. Evler boşaltılmıştı ve sokaklarda patlamamış bombalar duruyordu. Sonunda Uvira’ya vardığımızda şehir sessizdi. Yollar boştu, araçlar hareket etmiyordu. İnsanlar evlerinin önünde toplanmış, ne olup bittiğini anlamaya çalışıyordu.
Şehrin farklı noktalarında Kızılhaç ekipleri cesetleri topluyordu. Nasıl öldüklerini belirlemenin zor olduğunu söylediler. Fakat şehir sakinleri, ordu ve milislerin geri çekilmesi sırasında çıkan kaos ve çapraz ateş nedeniyle birçok kişinin hayatını kaybettiğini anlattı.
Hükümet, şiddet olaylarında 400’den fazla kişinin öldüğünü açıkladı. Bu rakamı bağımsız olarak doğrulamak ise mümkün olmadı.
KORKU VE RAHATLAMA ARASINDA
M23’ün şehri ele geçirmesinin ardından geçen günlerde Uvira’da belirgin bir korku havası hâkimdi. Bazı sakinler, isyancıların varlığının şehir için ne anlama geldiğinden endişe ediyordu.
Ocak ayında M23’ün komşu Kuzey Kivu eyaletinin başkenti Goma’yı, ardından şubat ayında Güney Kivu’nun başkenti Bukavu’yu ele geçirmesiyle birlikte, bu şehirlerde işler durma noktasına gelmişti. Devlet memurları ve düzenli işi olanlar çalışamaz hâle gelmişti.
Örneğin dört yıldır gazeteci olarak yaşadığım Goma’da, M23’ün kontrolü ele geçirmesinden bu yana bankalar hiç açılmadı.
Ancak korkulara rağmen, rahatlamış görünen bir kesim de vardı. Birçok kişi, M23 ile Kongo ordusu ve milisleri arasında haftalarca sürebilecek bir kuşatma ve bombardımandan şehrin kurtulmuş olmasını bir şans olarak gördüklerini söyledi.
Cumartesi gününe gelindiğinde, M23’ün kontrolü yerleşince insanlar evlerinden çıkmaya başladı. Pazartesi günü ise imkânı olanlar işlerine döndü, dükkânlar açıldı ve günlük hayat yeniden başladı.
Görüştüğümüz insanlar, Kinşasa’da siyasi görüşmeler yapıldığının farkındaydı. Ancak çoğu için asıl mesele, şiddet tehdidi olmadan hayatta kalabilmekti. Bazıları, hayatlarının M23’ten çok, bu yıl bölgeyi üs olarak kullanan ordu ve milisler yüzünden altüst olduğunu söyledi.
“SİLAHLI GRUPLAR YÜZÜNDEN ÇOK ACI ÇEKTİK”
M23, on yıldan fazla bir süre önce Kongo ordusu içindeki bir isyanın ardından kuruldu. Çoğunluğu Tutsi olan grup, etnik topluluklarının devlet tarafından dışlandığını ve bu nedenle mücadele ettiklerini söylüyor. 2012 yılında M23 Goma’yı ele geçirmiş, ancak bir yıl sonra Kongo güçleri, Birleşmiş Milletler ve yabancı askerlerin oluşturduğu koalisyon tarafından geri püskürtülmüştü.
Ancak grup 2021’in sonlarında yeniden ortaya çıktı. BM’ye göre bu kez yaklaşık 4 bin Ruandalı asker tarafından destekleniyordu. Kigali bu iddiayı reddediyor. Güçlenen M23, bu yıl Goma’yı yeniden ele geçirdi, ardından Bukavu ve diğer önemli bölgeleri kontrol altına aldı.
M23 ilerledikçe, Kongo ordusu da isyancılarla savaşmak için başka silahlı gruplarla ittifak kurdu. Fakat eleştirmenler, hükümetin bu dağınık milis gruplar üzerinde etkin bir denetim kuramadığını ve bu grupların kontrol ettikleri bölgelerde sivillere yönelik ihlallerle suçlandığını söylüyor.
M23’ün Goma ve Bukavu’yu ele geçirmesinin ardından Uvira, hükümet için bir direniş sembolüne dönüştü. Askerî yetkililer, milis liderleri ve Kinşasa’dan siyasetçiler burada toplanıyordu.
Fakat kent sakinleri için bu durum, yedi ila sekiz ay boyunca askerler ve milislerin insafına kalmak anlamına geldi. Birçok kişi, bu milislerin kendilerini dövdüğünü ve mallarını gasp ettiğini söyledi. M23’ü desteklemiyor olsalar da, isyancılar şehri ele geçirdiğinde en azından silah seslerinin kesilmesine şükrettiklerini dile getirdiler.
“Burada hükümet adına faaliyet gösteren silahlı gruplar yüzünden çok acı çektik.” diyen Eliza Mapendo, Uvira’daki bir pazarda Al Jazeera’ye konuştu.
“Şu an için kendimizi yeterince güvende hissediyoruz. Pazarda özgürce çalışabiliyoruz. O milisler sebepsiz yere insanları döver, mallarını alırdı. Ama bugün burada durum iyi,” dedi.
“KİMLE OLURSA OLSUN SORUNUMUZ YOK”
M23 Uvira’yı ele geçirdikten kısa süre sonra BM ve ABD, isyancılara kentten çekilme çağrısı yaptı. Çarşamba günü grup, barış sürecine şans tanımak amacıyla “tek taraflı bir güven artırıcı adım” olarak geri çekilmeye başladığını açıkladı.
Binlerce savaşçı, ağır silahlar ve büyük araçlarla çarşamba ve perşembe günleri şehirden çıktı. Bazı Uvira sakinleri bu durumdan memnun kaldı ve idari düzenin geri döneceğini düşündü. Ancak bazıları endişeliydi. “İsyancılar giderse, milisler geri dönüp bize baskı yapar mı?” diye soranlar oldu.
Cuma günü Güney Kivu’da durum hâlâ kırılgandı. Kongo ordusu, Uvira yakınlarındaki M23 mevzilerine ateş açmaya devam etti. Şehirde ise çoğu insan kimin yöneteceğini pek umursamıyor. Tek istedikleri şey, şiddetin sona ermesi. Feza Mariam:
“Konuşulan siyasi süreç hakkında hiçbir şey bilmiyoruz. Bizim tek ihtiyacımız barış. Bize barışı kim getirirse, burada o kabul edilir. Bunun dışındakiler umurumuzda değil.”
Bir başka Uvira sakini Bishi Bishala da aynı görüşteydi.
“İsyancılar geçen hafta buraya geldi, şimdi barış süreci kapsamında gitmeleri istendi. Biz Uvira halkı olarak kimseyle sorunumuz yok. İhtiyacımız olan tek şey barış. Barışla gelen herkes burada hoş karşılanır.”
Kaynak: Al Jazeera