Kenya’nın Amboseli ekosisteminin dalgalı tepelerinde gün ağarırken, tarlaların üzerinde yankılanan düşük bir uğultu duyuluyor. Bu ses ne traktörlerden ne de jeneratörlerden geliyor, bu ses gökyüzünde uçan dronların sesi.
Küçük ama etkili bu insansız hava araçları, insanlarla filler arasındaki uzun süredir devam eden mücadelenin yeni müttefiki haline geliyor.
Nesiller boyunca Kenya’daki yaban hayatı koruma alanlarının sınırında yaşayan çiftçiler, filler mısır, fasulye ve domates tarlalarını yiyecek ve su arayışıyla ezip geçerken çaresizce izledi. Her gece başlayan bu geçişler çoğu zaman tahrip olmuş ekinlerle, yıkılmış çitlerle ve toprağından geçinmeye çalışan topluluklar için büyük hayal kırıklığıyla sonuçlanıyordu.
“Filler en büyük sorunumuz,” diyor domates tarlasının kenarında duran çiftçi Joel Mulinga. “Dakikalar içinde her şeyi yok ediyorlar. Ama artık dronlarla destek alıyoruz. Hem hızlı hem güvenli bir yöntem. Sadece uçuruyorsun, tüm tarlayı kontrol edebiliyorsun.”
DRONLAR ÇİFTÇİLERE GÜVEN VERİYOR
Kenya’nın güneyindeki Kajiado ve Amboseli gibi bölgelerde, Mulinga gibi çiftçiler yaban hayatıyla çatışmayı azaltmak için teknolojiye yöneliyor.
Big Life Foundation gibi koruma kuruluşları, hem gündüz hem gece fillerin hareketlerini izlemek için termal kameralarla donatılmış dronlar kullanıyor. Bu cihazlar ısıyı algılayarak sürüler yaklaşırken çevredeki toplulukları uyarıyor ve olası hasar öncesinde tepki verme zamanı kazandırıyor.
Big Life Foundation’da görev yapan yaban hayatı görevlisi ve dron pilotu David Ntinina, bu yöntemin çalışmalarını tamamen değiştirdiğini söylüyor: “Dronlar çok yardımcı oldu,” diyor Ntinina. “Dronu fillerin üzerine uçuruyorsunuz; hem ışığı hem de uğultusu var ve filler bu sesten hoşlanmıyor. Böylece koruma alanına geri dönüyorlar. Bu, meşale ya da araç kullanmaktan daha güvenli çünkü onlara yaklaşmak zorunda kalmıyorsunuz.”
FİLLER GECE VE GÜNDÜZ KONTROL EDİLİYOR
Gece devriye araçlarının ekranlarında kızılötesi görüntülerle beyaz ve gri tonlarında hareket eden filler izleniyor. Sürü tarlalara yaklaşırken dron, üzerlerinde yanıp sönen ışıkları ve vızıldayan sesiyle filleri yavaşça koruma alanına geri yönlendiriyor.
Gündüzleri aynı dron, gerçek zamanlı renkli görüntüler sunarak fillerin hareketlerini izlemeyi ve onları ekili alanlardan uzak tutmayı sağlıyor.
Eskiden devriyeler fillerle mücadele etmek için kamyonlar, projektörler veya uyarı ateşleri kullanıyordu. Ancak bu yöntemler hem hayvanlar hem de insanlar için risk oluşturuyordu. Dronlar sayesinde şimdi operatörler birkaç dakika içinde müdahale edebiliyor ve 4 kilometreye kadar uzaktan filler yönlendirilebiliyor.
Ayrıca GPS tasmalı fillerle entegre çalışan sistem, geniş arazilerde anlık takip imkânı sunuyor.
DRON SESİ ARI VIZILTISINI ANIMSATIYOR
Dronların bu kadar etkili olmasının en önemli nedenlerinden biri çıkardıkları ses.
Filler, dron pervanelerinin yüksek frekanslı uğultusunu, doğada en çok korktukları arıların vızıltısıyla ilişkilendiriyor. Arılar, fillerin göz çevresi ve hortum içi gibi hassas bölgelerini sokabildiği için filler onlardan içgüdüsel olarak kaçıyor.
Bu nedenle dron yaklaştığında, sürü hemen geri çekiliyor.
“Bu sesten gerçekten korkuyorlar,” diyor Kimana yakınlarında mısır ve soğan yetiştiren Maasai çiftçi Lekato Saitoti. “Eskiden bağırır, teneke çalar ya da ateş yakardık ama filler hiç umursamazdı. Şimdi o vızıltıyı duyar duymaz hızla uzaklaşıyorlar. Gündüz bile işe yarıyor, adeta sihir gibi.”
Bu teknoloji, koruma ile topluluk refahını dengelemeye yönelik daha geniş bir çabanın parçası.
TEPKİ GECE DE GÜNDÜZ DE AYNI
Kenya’da 36 binden fazla fil yaşıyor. Kaçak avlanmanın azalmasıyla nüfus toparlansa da, artan sayıları ve azalan yaşam alanları nedeniyle filler artık daha sık tarım arazilerine giriyor. Kuraklık, su kaynaklarının daralması ve insan yerleşimlerinin genişlemesi, karşılaşmaları hem daha sık hem daha tehlikeli hale getiriyor.
Ntinina, dronların arılara benzer ses çıkarmasının modern korumacılıktaki en basit ama en etkili caydırıcılardan biri olduğunu belirtiyor: “Bu tamamen doğal bir davranış,” diyor. “Vızıldama sesi onlara arıları hatırlatıyor, bu yüzden yaklaşmadan önce bile geri çekiliyorlar. Dronları gece ya da gündüz fark etmeksizin kullanabiliyoruz, tepki aynı.”
“Dronlar sadece fillerle uğraşmak için değil,” diye ekliyor Ntinina. “Aynı zamanda hareketlerini anlamamızı ve çatışmaları yaşanmadan önlememizi sağlıyor.”
Sonuçlar umut verici. Pilot bölgelerde ürün tahribatı vakaları belirgin şekilde azaldı, misilleme olarak yaralanan veya öldürülen fil sayısı da düştü. Topluluklar, artık koruma görevlileriyle daha yakın çalışıyor, dronlardan elde edilen verilere göre devriyeleri koordine ediyor.
ZORLUKLARI DA VAR AMA UMUT VADEDİYOR
Ekipman maliyetleri ve eğitim gereksinimi, birçok kırsal bölge için erişimi kısıtlıyor. Ayrıca hava koşullarının öngörülemezliği, uçuşları zaman zaman imkânsız hale getiriyor. Koruma kuruluşları şimdi güneş enerjisiyle şarj edilen sistemler ve topluluklara ait dron birimleriyle projeyi sürdürülebilir kılmanın yollarını arıyor.
Mulinga ve komşuları içinse bu teknoloji hem rahatlama hem umut kaynağı olmuş durumda.
“Eskiden geceleri korkardık,” diyor. “Şimdi biri hem tarlalarımızı hem filleri izliyor. Artık içimiz daha rahat.”
İnsanla yaban hayatının çoğu zaman hayatta kalma mücadelesi verdiği bu topraklarda, Kenya’nın gökyüzüne taşan çözümü, birlikte yaşamanın mümkün olduğunu gösteriyor.
Artık devasa filler de çiftçiler de aynı gökyüzünü paylaşıyor; dinleyen, izleyen ve her ikisini de koruyan teknolojiyle.