2025’te Afrika’nın çeşitli bölgelerinde anayasal düzen yeniden ciddi baskı altına girerken, Hint Okyanusu’ndan Atlas Okyanusu’na uzanan coğrafyada iki askeri darbe başarıya ulaşırken bir darbe girişimi ise başarısız oldu.
Bu gelişmeler, 2020’den bu yana kıta genelinde yaşanan tabloyu daha da çarpıcı hale getirdi. Söz konusu dönemde Afrika’da 11 askeri yönetim değişikliği yaşandı. Bu rakam, Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana benzer dönemler içinde en yüksek sayı olarak kayıtlara geçti.
Madagaskar, Gine-Bissau ve Benin’deki olayların her biri farklı dinamiklere sahip olsa da, tartışmalı seçimler, zayıflayan kurumlar ve sokaklara taşan halk tepkisi ortak zemin oluşturdu.
MADAGASKAR | 14 EKİM
Madagaskar, haftalar süren gençlik öncülüğündeki hükümet karşıtı protestoların ardından anayasal bir krize sürüklendi. Su ve elektrik kesintileri, yoksulluk ve yolsuzluk iddialarıyla başlayan gösterilerde Cumhurbaşkanı Andry Rajoelina’nın istifası talep edildi.
Elit bir askeri birlik olan CAPSAT, protestocuların safına geçerek yönetime el koydu. Rajoelina’nın parlamentoyu feshetmesinin ardından milletvekilleri görevden alma kararı aldı. 14 Ekim’de CAPSAT birlikleri cumhurbaşkanlığı sarayına girerek anayasayı askıya aldı ve iki yıllık geçiş süreci ilan etti.
Yüksek Anayasa Mahkemesi, Rajoelina’nın ülkede bulunmamasını gerekçe göstererek makamın boş olduğunu açıkladı. CAPSAT lideri Albay Michael Randrianirina, geçici cumhurbaşkanı olarak yemin etti ve reform sözü verdi.
Birleşmiş Milletler gelişmelerden endişe duyduğunu açıklarken, Afrika Birliği Madagaskar’ın üyeliğini askıya aldı. Güney Afrika Kalkınma Topluluğu (SADC) ise diyaloğa ve anayasal düzene dönüş çağrısı yaptı.
GİNE-BİSSAU | 26 KASIM
Gine-Bissau’da, 23 Kasım’daki tartışmalı cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ardından patlak veren askeri darbe, ülkenin anayasal düzenini bozdu. Görevdeki Cumhurbaşkanı Umaro Sissoco Embalo ile rakibi Fernando Dias, resmi sonuçlar açıklanmadan zafer ilan etti.
26 Kasım’da başkent Bissau’da cumhurbaşkanlığı sarayı çevresinde silah sesleri duyuldu. Askerler yönetime el koyarak seçim sürecini askıya aldı, sınırları kapattı ve sokağa çıkma yasağı ilan etti.
Kendilerini “Ulusal Güvenlik ve Kamu Düzeninin Yeniden Tesisi için Yüksek Askeri Komuta” olarak tanımlayan subaylar, devletin tüm yetkilerini devraldıklarını açıkladı. Medya yayınları durduruldu, kurumlar kapatıldı. Embalo ülkeyi terk ederek önce Senegal’e, ardından Kongo Cumhuriyeti’ne geçti.
Darbenin ardından General Horta Inta-A, geçiş süreci cumhurbaşkanı olarak atandı. BM, Afrika Birliği ve ECOWAS darbeyi kınayarak Gine-Bissau’nun üyeliklerini askıya aldı ve anayasal düzene dönüş çağrısında bulundu.
BENİN | 7 ARALIK
Benin’de ise 7 Aralık’ta yaşanan darbe girişimi kısa sürede bastırıldı. Küçük bir asker grubu devlet televizyonunda yönetime el koyduklarını duyurarak anayasayı askıya aldıklarını ilan etti.
Cumhurbaşkanlığı konutuna yakın bölgelerde silah sesleri duyulurken, İçişleri Bakanı Alassane Seidou, girişimin ordu içindeki sınırlı bir grup tarafından gerçekleştirildiğini ve sadık birliklerce engellendiğini açıkladı. Cumhurbaşkanı Patrice Talon, kontrolün yeniden sağlandığını ve sorumluların hesap vereceğini bildirdi.
Darbe girişiminin lideri olduğu öne sürülen Yarbay Pascal Tigri’nin Togo’ya kaçtığı belirtildi. ECOWAS, Benin’e tam destek açıklarken, Nijerya askeri ve hava gözetleme desteği sağladı.
Saatler içinde kontrol altına alınan olay, Batı Afrika’da demokratik yönetime yönelik askeri tehditlerin sürdüğüne dair endişeleri bir kez daha gündeme taşıdı.